Te’eki ma’u he Sea Fale Alea ha fetu’utaki mei he Fakamaau’anga fekau’aki mo e Minisita Pa’anga, ‘uhinga ia kei ngaue ai

Kuo tokolahi ha kakai ‘o e fonua ‘oku nau fehu’ia ‘a e kei ngaue ‘a e Minisita Pa’anga hili hono fakahalaia’i ‘e he Fakamaau’anga Lahi ‘i he ‘aho 24 Ma’asi pea ko e ‘osi ‘eni ‘a e uike ‘e ua ‘oku te’eki ongona ha toe ngaue kuo fakahoko ki ai.

‘I he tu’unga ‘o e ngaahi talafili ‘i he mitia fakasosiale, na’e ‘oatu ai he ongoongo ni ha tohi kole fakama’ala’ala mei he ‘ofisi ‘o e Fale Alea ‘o fekau’aki mo e kaveinga ni. He kuo fehu’ia he tokolahi ‘a e Palemia mo e Sea ‘o e Fale Alea, ‘i he kei ngaue ‘a e Minisita ka kuo tala tu’utu’uni ‘a e Fakamaau’anga.

Pea ‘oku ‘oatu ai ‘a e fakama’ala’ala mei he Kalake Pule ‘o e Fale Alea Mrs. Gloria Pole’a.

“Kuo pau ke fakakakato ‘e he Fakamaau’anga honau fatongia ko hono fakaha ‘i he tohi ‘o fakapapau’i ki he ‘Eiki Sea ‘a e tu’utu’uni kuo fakata’e’aonga’i ‘a hono fili ‘o e Fakafofonga Niua 17. Ko e tu’utu’uni ia ‘a e kupu 37 ‘o e Lao ki he Fale Alea. ‘Oku te’eki fakakakato ‘e he Fakamaau’anga ‘a e fiema’u koia ‘a e lao, pea he’ikai fai ‘e he Fale Alea ha tu’utu’uni kae ‘oua kuo ma’u ‘a e tohi koia ‘e he ‘Eiki Sea. ‘Oku ta lave’i pe he’ikai ngaue ‘a e Fale Alea ‘i ha toe founga kehe ki he ngaue ko eni he kuo ‘iai ‘a e tu’utu’uni kiai ‘a e lao. Pea ko e va fengaue’aki pe ia ‘o e ongo ma’u mafai pule 2 mo e 3 ‘a e pule’anga – mahu’inga ke tauhi ia ke ‘oua ‘e fepakifepaki.

Ko e taimi ‘e ma’u ai ‘e he ‘Eiki Sea ‘a e tohi ko ia mei he Fakamaau’anga, te ne kamata’i leva ‘a e ngaue ke tataki hono fakahoko ‘e he Fale Alea ‘a hono mafai ‘i he kupu 21(5) mo e 32(1) ‘o e Lao ki he Fili Fale Alea – ‘a ia ko hono fakahifo ‘a e Fakafofonga mei hono sea. 

‘Oku ‘iai ‘a e ‘amanaki ‘e vave ni pe hono fakahoko mai eni mei he Fakamaau’anga he ko ‘eku ma’u na’e toki issue mai he Tusite ‘a e written judgement ‘o e hopo ni neongo na’e ‘osi tala tu’utu’uni lea pe (oral) ‘i he ‘aho 24 Ma’asi. Ko e angamaheni ‘a e fakakakato ‘o e fatongia ‘o e Fakamaau’anga he malumalu ‘o e kupu 37 ‘e ‘omai ‘a e tohi mei he fakamaau’anga pea kuo pau ke ‘omai fakataha mo e tatau ‘o e tu’utu’uni ‘o e hopo koia (written judg

ement).

Ko e tafa’aki koia ki he tangi ‘a e Fakafofonga – ‘oku ne fakahoko foki ia ki he Fakamaau’anga. Pea ka toki issue ‘e he Fakamaau’anga ha stay order, ko e toe fatongia pe ia ‘o e fakamaau’anga ke fakahoko tohi mai ki he ‘Eiki Sea mo e Fale Alea kuo issue ‘a e stay order, pea ‘omai mo e tatau ‘o e stay order koia. ‘E makatu’unga leva ‘i he tohi koia hano ta’ofi/toloi hano fakahoko ‘e he Fale Alea ‘a e fakahifo/unseat ‘o e Fakafofonga mei hono sea. Pea ‘e fakatatali pe ‘a e Fale Alea kae’oua kuo toe tohi mai ‘a e Fakamaau’anga ‘o fakaha mai ‘a e ola ‘o e tangi, pea mahino mei ai pe ‘e fakahoko aipe ‘a e unseat pe ko e hoko atu pe ‘a e Fakafofonga ia ‘i hono lakanga.“

Kaekehe kiate kinautolu kotoa pe ‘oku fehu’ia mo fifili ki he kaveinga ni, ‘oku fakapapau’i mai mei he ‘ofisi ‘o e Fale Alea, ‘oku te’eki ke ma’u ha fetu’utaki mei he Fakamaau’anga Lahi ke makatu’unga mei ai ‘enau fakahoko ngaue. Ko e ma’u ha fetu’utaki pea ‘e fakahoko ‘o fakatatau mo e founga ngaue pea tuku mai leva ki he kakai ‘o e fonua ‘a e fakamatala kiai. Ko e tu’u leva he taimi ni, ko e taimi ki he ngaahi fakahoko fatongia ‘i he ongo sino pule ko e Fakamaau’anga mo e Fale Alea ‘oku tatali kiai ‘a e kaha’u ‘o e Minisita Pa’anga.

‘I he taimi tatau ko e ngaahi hopo kehe, kuo ma’u he ongoongo ni ha fakamatala falala’anga, ko e hopo ‘a Hon. Seventeen Toumo’ua mo Tevita Tukunga ‘e ngali tala hono tu’utu’uni ‘i he uike kaha’u. Ko e hopo he vaha’a ‘o e Minisita Fonua, Hon. Taniela Fusimalohi mo Tevita Lavemaau ‘oku toloi ki he ‘aho 27 ‘Epeleli pea ko e hopo ‘a e Minisita ki he MOI, Hon. Semisi Sika mo Dr, ‘Uhilamoelanga Fasi ‘oku tala tu’utu’uni ‘i he ‘aho 4 ‘o Mee. Ko e hopo ‘a Dr. Viliami Latu mo ‘Etuate Lavulavu ‘oku fakahoko moia he mahina ni hili holo toloi mei he mahina kuo’osi.

Facebook
Twitter
Email

Related Articles

Leave a Comment