Fakama’ala’ala Palemia ki he ngaahi tukuaki’i fakatau paasipooti
‘Oku ‘oatu ‘a e fakamatala ni ko e tali na’e fakahoko ‘e he Palemia ki he ongoongo ni ki he ngaahi tukuaki’’i ‘i he mitia fakasosiale pea pehee ki he ngaahi fakamalanga na’e toki fakahoko ‘i he fili Palemia. ‘Oku fekau’aki kotoa ‘eni mo e palani ke hoko atu fakatau paasipooti ka ko e Palemia lolotonga na’ane taki hono ‘ave ‘a e fokotu’u ki he Pule’anga maloloo, ‘aia na’e ‘ikai tali.
‘Oku ‘ikai ha’aku mahu’inga’ia fakapa’anga ma’aku he fokotu’u fakakaukau ko’eni. Ko’eku poupou ki he polokalama fakatau paasipooti, he kapau ‘e pule’i lelei ‘o hangee ‘oku haa ‘i he tohi fokotu’u ko’eni ke maau mo malu ange mei he ‘uluaki fakatau paasipooti, ke ne solova ‘a e ngaahi kaveinga fuoloa ‘a e pule’anga, ‘o hangee ko e lahiange ‘a e mo’ua (deficit) pea mo e si’isi’i ‘a e ‘inivesimeni mei muli.
Ka ‘i he’eku vakai ki he tatau ‘o e fakamatala mei he facebook, ‘oku lahi ‘a e fakamatala hala mo ta’ekakato, ke ne hanga ‘o veuki ‘a e palani mo e fokotu’u, he na’e kaunga mo e pule’anga hono fokotu’utu’u ke tokoni ki he pule’anga pea to’o atu ‘a e mafasia ‘o e totongi tukuhau mei he kakai ‘o e fonua. Ki hano kamata, ko e kaveinga ki he vaa ‘o Tonga mo ‘Amelika ‘i he fefolau’aki na’e makatu’unga ia he lahi ‘o e kau nofo ‘ova, kae ‘ikai ko e pehee ko e fokotu’utu’u ko’eni ki he fakatau paasipooti.
Ko e ngaahi sino ma’umafai kuo fokotu’u he ngaahi ‘ahoni, ‘o hangee ko e Komisoni ki he Tau’i ‘o e Faihala, ko e Ofisi ‘o e ‘Omipatimeni, na’e fokotu’u ke ne siofi ‘a e ngaahi ngaue kakaa ‘i he pule’anga. Ka ko e fokotu’utu’u fakatau paasipooti, na’e fiema’u ha lao mo ha fokotu’utu’u ngaue fo’ou, ke ne pule’i lelei ‘a e anga ‘o e ngaue’aki ‘o e pa’anga, ke tokoni ki he langa fakalakalaka ‘a e fonua. Na’aku fakakau ‘i he palani ha konga ‘o e pa’anga mei he kau ‘Inivesitoa ke tokoni ki he ngaahi kautaha ta’efakatupupa’anga, ngaahi siasi mo e komiti sipoti, kenau lave monuu mei he polokalama ko’eni. Ka ‘i he kuohili, na’e taketi pe ‘a e polokalama fakatau paasipooti ki he kau ‘Esia, kae tautau tefito kiate kinautolu na’e fie mavahe mei Hong Kong hili hono pule’i ‘e Pilitania.
Ko e maketi pau ki ha kau ‘Inivesitoa kae tautefito ki he hili ‘a e COVID-19, ‘oku mei ‘i ‘Amelika Noate pea toe tokolahi ange hili ‘a e huu hake ‘a Donald Trump ki he lakanga Palesiteni. He ‘ikai foki ke kau ‘a e tokotaha kotoa ki he polokalama fakatau paasipooti ko’eni, he ‘oku fokotu’utu’u hono makatu’unga ki ha tu’unga ma’olunga kiate kinautolu pe tenau a’usia. Pea he ‘ikai tali ha ni’ihi ‘oku ‘iai honau lekooti faihia pe fakataputapui fakalao. Ko e fusia’u mo e fefeka hono fakahoko ‘o e founga ngaue ‘e ngaue’aki pea ko e fakamatala hala mo takihala ‘e ‘ikai tali he vave taha pea ki ha ngaahi ngaue ta’efakalao hili hono foaki ‘o e paasipooti ‘e kaniseli pea tatau pe ki ha paasipooti kuo ‘ilo na’e ma’u ‘i ha fakamatala loi mo takihala.
Ka ‘oku fakatokanga’i ‘a e kakai (kau ‘Esia) kuonau folau tokolahi mai ki he fonua, ka ko e maketi ‘oku mau taketi kiai ‘oku ‘ikai kenau fiema’u ‘etau paasipooti kenau folau mai, he kuo ‘osi ‘iai ‘enau ngaahi kaunga pisinisi he ngaahi fonua ‘o e Hihifo, ‘Iulope mo ‘Amelika Tonga. Ko’enau fiema’u pe ‘e kinautolu ‘etau paasipooti ko e ngaahi malu’i ‘oku foaki hetau paasipooti pea ‘oku ‘osi ‘iai mo’enau ngaahi paasipooti kehekehe ‘e ua pe tolu pea ko e me’a pe ‘oku nau fiema’u ko e malu mo faingofua ‘enau fe’alu’aki. Koe’uhi ko e taimi loloa ki he paasipooti ‘e ‘iai ha ni’ihi tenau mahu’inga’ia ke ‘inivesi kae ‘ikai ko e tokoni ‘ata’ataa pe ki he pule’anga, Ko e ngaahi tonounou mo e fakatauele ‘o e kuohili ‘e fakasi’isi’i kapau he ‘ikai fakahoko ha ngaue he faingamalie ko’eni Pea ‘oku ou tui ko e taha ‘o e ngaahi founga ke fakafaikehekehe ‘etau ma’u’anga pa’anga ke hiki hake ‘a e mo’ui masiva mo ‘omai ‘a e pule totonu mo e tau’ataina kakato ki hotau fonua,
Ka ko e me’a ngalivale ki he pule’anga maloloo kenau ngaue’aki honau mafai ke mama kitu’a ‘a e fakamatala hala ki he kakai ‘o e fonua, ‘i ha founga fakalao ki he’etau palopalema fuoloa ki he’enau ‘asenita fakapolitikale taimi nounou. Ka ko e fa’ahinga politiki ia ‘oku fakatupu moveuveu mo ta’e’aonga kuo taimi ke fakatatafi atu. Kuo fe’unga ‘etau palopalema pea ‘oku nau loto ke fa’ufa’u mo faklahi ‘a e ngaahi me’a pehee, ka ko e loi ke fakatupuhoha’a ki he kakai ‘o e fonua. Na’aku ‘ilo ‘e ‘iai ‘a e pole fakapolitikale teu fetaulaki moia hono ‘ohake ‘a e H&P ki he pule’anga pea ‘oku ‘ikai ha’aku me’a ‘e ma’u mei ai. Ka ‘oku ou tui te ne ‘omai ‘a e ngaahi ma’u’anga tokoni ke langa hake ‘a e fonua kapau ‘e pule’i lelei. Ko e taumu’a leva ‘o e polokalama ketau fakafalala ki he kau ‘inivesitoa pea fakasi’isi’i e fakafalala ki he ‘etau tu’unga faka’ekonomika ta’epau ‘oku ‘ikai hano ngata’a
