Hoha’a mamani Liiki kae longomate Poate Liiki ‘a Tonga ki he lavea ‘a ‘Eliesa Katoa
Ko e ‘alu ‘eni ke uike kakato ‘e ua ‘a e longoa’a ‘a e ngaahi sino mahu’inga ‘o e Liiki Fakamamani Lahi, hangee ko e NRL (National Rugby League) IRL (International Rugby League) ko e Players Association, ‘i he lavea ‘a e sita Tonga ko ‘Eliesa Katoa he fetaulaki ‘a e Tonga X111 mo e Kiwi NZ. Ka ‘oku kei longo mate pe ‘a e Poate Liiki ‘a Tonga ‘oku Sea ai ‘a e Sea ‘o e Fale Alea ‘o Tonga Lord Fakafanua.
‘Oku hoha’a ‘a e ngaahi sino fakamamani lahi mo e kakai ‘o e fonua, he ko e lavea lahi ko’eni ‘a Katoa ko’ene fakafofonga’i ‘a Tonga. Pea ko kinautolu na’e totonu kenau mu’omu’a ‘i he vakai’i ‘a e faitu’utu’uni ‘a e kau Toketaa mo e Faiako ‘a Tonga he ko’ene timi. Kae tu’u mai ‘a e ngaahi sino kehe mo mama’o ‘o fakahoko ‘a e ngaue na’e totonu kenau fakahoko.
‘Oku ‘iai mo e fehu’i mahu’inga kuo ‘ohake fekau’aki mo e totongi huhu’i ki he lavea ‘a Katoa, pe kohai he NRL ‘oku ne fakalele ‘a e fe’auhi mo Tonga ko e timi na’e va’inga ai ‘a Katoa te ne totongiha malu’i mo’ui ma’a Katoa, makehe mei he malu’i mo’ui ‘ene kalapu NRL.
Ka ‘oku hoko ‘a e fakamatala kuo tuku mai ‘e he taha ‘o e Poate, Tevita Vaikona hili ‘a e fo’i kovi ‘a Tonga ‘i Ha’amoa, ko e Poate ‘a Tonga ‘oku pule’i ia mei he kau papalangi ‘o e NRL. Ko e fakamatala koia ‘oku ‘ikai fu’u ongo lelei ki he kakai ‘o e fonua ke pule’i kehea ‘a e va’inga ‘oku nau polepole ai. Pea ‘oku a’u ee ki he faitu’utu’uni ki he taimi va’inga ‘a e timi ‘a Tonga ‘oku ‘ikai ha le’o ia ‘o e kau Poate, ka ‘oku pule ‘a e kau papalangi ‘o fakatatau ki he’enau ‘asenita.
Kuo kamtaa ke ‘aa mo e kakai ‘o e fonua hono ‘eke’i ‘a e monuu fakapa’anga ‘oku ma’u ma’ae sipoti liiki fakalotofonua, ka ‘oku mahino ko e pa’anga ‘oku ma’u mei he ngaahi va’inga ‘a Tonga ‘oku‘ikai ha pa’anga ia ‘e ‘ave ki he fakaloto-fonua.
‘I he lau ‘a e kakai ‘oku nau ‘ilo lahiange ki he tuku’au mai ‘a e sipoti Liiki ‘i Tonga ni, ko e me’a hala ‘e ‘alu hala. Pea ‘oku ‘uhinga ‘eni ki he komiti lolotonga na’e fiema’u mai he IRL ha tohi poupou mei he pule’anga ke fokotu’u kinautolu ko e sino pule ‘i Tonga ni. Na’e ‘ikai tuku atu ‘e he pule’anga ha tohi koe’uhi ko e ngaahi kaveinga ‘oku te’eki solova fakalotofonua. Ka na’e iku ke tu’u hake pe ‘a e Sea ‘o e Fale Alea ‘o fatu ‘a e tohi ‘o ‘ave, ka ‘oku oli’aki ko hono tali pe ia ‘e he IRL pea na’e hangee pe ha palani na’e fakahoko.
Ka ko e ‘aho ni kuo mau’u honau ngutu ‘ikai kenau toe lava ‘o lea he kuo ‘ilo he kakai ‘o e fonua ‘a e tukunga ‘enau Poate ko e poate ‘oku pule’i mei he kau papalangi pea ‘oku faka’aonga’i pe kinautolu ki he tanaki pa’anga ‘a e kau muli. Kuo nau fakalongolongo he vaha’a taimi mahu’inga ‘o e fie’ilo ‘a e kakai ‘o e fonua koeha ‘a e me’a totonu ke iku ai ‘a Katoa ki he falemahaki. Pea ‘okuta’etaau ia mo ha Poate kenau fakalongolongo ‘i he kaveinga ‘oku felave’i mo e mo’ui mo e mate ‘ene fanau va’inga.
Kuo ‘ohake ‘a e ongoongo ki he nofo ‘a e Faiako ‘i Nu’usila ke fakapapau’i ‘a e mo’ui ‘a Katoa, ka ‘oku tui ‘a e tokolahi ko e feinga pe ke ngali poto ka kuo tekeutua ‘a e too nounou ‘enaufaitu’utu’uni. He kapau na’e fakapotopoto na’e ‘ikai a’u ‘a Katoa ki ha tu’unga pehee. Kuo hoko ‘a e fo’i ‘ai ‘a e faiako, ke faka’ofa’ia ia ‘a e famili ‘o ‘ikai loto ke tukuaki’i ‘a e faiako mo e kau Toketaa‘o e timi.
Kaekehe ‘oku te’eki pe ke ‘iai ha ongoongo ia ki ha ‘a’ahi ‘a e Poate pe ko ha fakatalanoa kuo nau fai ki he famili ‘o Katoa pea tuku mai ki he kakai ‘o e fonua. Pea ‘oku ngalingali ko e me’a kotoa ‘okufakahoko pe he kau papalangi kae fakaongoongo pe ‘a e poate ki he me’a ‘oku toki talaatu.
Ko e fakama’opo’opo leva ‘oku kei ui ‘a e kakai ‘o e fonua ke fakahoko ha ngaue ki he Poate mo e Faiako pea pehee ki he va’inga Sapate ‘a e timi ‘a Tonga.
