Tui kakai Fisi ke fakafoki tautea mate, ki he kau ngaue fakapule’anga ‘oku ngaue kakaa ‘i he faito’o konatapu
Koe’uhi ko e fakalalahi ‘o e ma’u ‘a e faito’o konatapu lahi ‘i Fisi, kuofakakaukau ‘a e fonua ke toe fakafoki ‘a e tautea mate ki he lao ‘o e fonua. Kae ngaue’aki pe ki he kau ngaue fakapule’anga, ‘o hangee ko e kau FaleAlea mo e kau Minisita, kau Polisi mo e kau ngaue Kasitomu.
‘Oku makatu’unga ‘a e fakakaukau mei he kakai ke ngaue’aki pe ki he kau ma’u mafai, he ko kinautolu ‘oku makatu’unga mei ai ‘a e malava ‘o huu mai ‘a e faito’o konatapu ki he fonua. Pe ko hono ‘ai mahino, ko e kau ma’u mafai ‘oku nau faitu’utu’uni kakaa he founga kakaa, ke ma’u ai ‘a e pa’anga kakaa. Pea ko e palopalema kotoa ‘i he fonua fekau’aki mo e faito’okonatapu, ‘oku makatu’unga kotoa mei he kau ma’u mafai.
Kaekehe ka ko e tu’unga ia kuo a’u kiai ‘a Fisi he taimi ni, kuo uki fakafonua ‘a e ngaue ki he faito’o konatapu koe’uhi ko e faito’o konatapukuo ma’u he fonua, he mahina kuo’osi na’e fe’unga mo e toni ‘e 2.3 pea ‘i he 1 piliona tupu hono mahu’inga ‘i he maketi. Kuo kau fakataha ‘a e kau taki he pule’anga mo e kau hou’eiki lalahi ‘o Fisi mo e ngaahi kolo mo e motu, he ngaue fakataha ke vakili ‘a e kau faihia pea kamata pe mei he kau ma’u mafai.
‘I he uikeni kuo puke ha kau Polisi mo e kau ngaue fakapule’anga mei he potungauePolisi pea mo e ngaahi potungaue kehe, ko e felave’i mo e faito’o konatapu. ‘Oku ma’u he fakatotolo ko e kau ngaue ko’eni, na’e totongi kiate kinautolu ‘e he kau tila faito’o konatapu ha pa’anga lahi kenau tokoni ki hono fetuku mai ‘a e faito’o konatapu ki Fisi.
Ko e hou’eiki lalahi mo e hou’eiki iiki ‘o e ngaahi kolo ‘o Fisi kuonau ‘osi fakahaa, ka ‘iai ha taha ‘e ma’u pe halaia ki he hia faito’okonatapu, ko hono tautea ko e to’o hono kelekele pea tuli mei he kolo. Ko e ngaahi potungaue ‘a e pule’anga, ‘oku ‘iai ‘a e ngaue lahi ki hono siofi ‘a e kau ngaue, ke fakapapau’i ‘e puke ‘a e ni’ihi‘oku fengaue’aki mo e kau faihia faito’o konatapu.
Kaekehe, ko Tonga ni ‘oku ‘ikai ha lao ia ke fakafaikehekehe’i ‘aki ‘a e tautea ki he kau ngaue fakapule’anga mo e kakai siviliane. Ka ‘oku hoko ‘a e fokotu’u fakakaukau mei he kakai ‘o Fisi, ke ngaue ‘a e pule’anga ke fa’u ha lao ke tautea’i ‘aki ‘a e kau Polisi pe Kasitomu pe ko ha tokotaha ngaue fakapule’anga, ‘oku fengaue’aki mo e kau tilafaito’o konatapu.
He ‘oku tui ‘a e kakai ‘o Fisi, ka faitotonu ‘a e kau ngaue fakapule’anga ‘e si’isi’i ‘a e huu mai ‘a e faito’o konatapu ki he fonua. Ko e taimi ‘oku lahi ai he fonua ‘a e faito’o konatapupea mahino ‘oku ‘iai ‘a e me’a ‘oku fehalaaki.
Ka ‘i Tonga ni kuo tokolahi ‘a e kau ngaue fakapule’anga he Potungaue Polisi mo e Kasitomu kuo ngaue popular, ko e tukuaki’i ki he ngaue kakaa. Ka ‘oku a’u mai ki he taimi ni ‘oku kei kiu atu pe ‘a e kau ngaue fakapule’anga ki Tolitoli pea ‘oku hangee ‘oku ‘ikai lava he Potungaue ‘o siofi ‘ene kau ngaue. Pea kuo taimi leva ke fa’u ha lao makehe ki he kau ngaue fakapule’anga.
