Ulungia loua Mate Ma’a Tonga mo e Toa Samoa ‘i he Semi Final.
Na’e nofo hifo ‘a e ongo timi Hau he mala’e Liiki ko e Kiwi ‘a Nu’usila mo e Kangaroo ‘a ‘Aositelelia ‘o fakamahino ki he ongo ki’i fonua iiki, ‘a Tonga mo Ha’amoa ko e ongo ki’i motu kinaua he mape ‘o Mamani. Ka ‘oku na feinga ke fakaaoao ‘aki hona sino fefeka he mala’e ‘o e ‘akapulu Liiki.
Na’e fakangata ‘e he Kiwi ‘a e Mate Ma’a Tonga ‘i he ‘uluaki semi final he efiafi Tokonaki ‘aki ‘a e kai ko e Kiwi 32-10 Mate Ma’a Tonga. ‘Oku mahino na’e nofo hifo ‘a e kau faiako ‘a Nu’usila ‘o siofi lelei ‘a e ngaahi va’inga ‘a Tonga, ke palani mei ai ‘enau fetaulaki he semi fainolo.
Ko e malohinga ‘o Nu’usila ko’enau fiti, kenau leleaki’i ‘a e va’inga ‘o vave ke avaava ‘a e tifeni ‘a Tonga pea toki faiva ‘enau tautua’a. Na’e mahino ‘a e palani va’inga ‘a Nu’usila ‘i he konga hono ua ‘enau fao’i ‘a e kai ke toe mama’o ange pea ‘ikai ha toe faingamalie ‘o Tonga ke kolosi he laine tata’o. Kae hokohoko atu ‘enau kolosi he laine tata’o ‘o e Mate Ma’a Tonga, ke ‘osi ‘a e taimi ‘oku 32-10 ‘a e papa tohi kai.
Na’e tui ‘a e tokolahi na’e uesia he tu’u ‘a e ‘ea ‘ene havili mo ‘uha ‘a e va’inga ‘a Tonga, kae faka’aonga’i lelei ‘e Nu’usila ia faingamalie ‘oku nau kau mo e mata ‘o e matangi, ke tuku ki ‘olunga henau ofi ki he laine tata’o. Na’e hoko ‘eni ke lahi fehalaaki ai ‘a e le’o kolo ‘a Tonga Lehi Hopoate ‘o fakahoko ai ‘e he Kiwi ‘a e fo’i tata’o ‘e ua ko e tonu ‘enau ‘atamai’i ‘a e va’inga.
Kaekehe ‘i he ‘aho hono hoko na’e toe fakahekeheka ‘e he Kangaroo ‘a ‘Aositelelia ‘a e timi fefeka mo vave ‘a e Toa Samoa ki ‘api, ko e ‘osi ia honau faingamalie ki he ikuna ‘o e Ipu ‘a Mamani ‘aki ‘a e kai ko e Aust 44-12 Samoa.
Na’e mahino ‘a e fu’u fakaaoao ‘a e timi ‘a ‘Aositelelia ‘i he anga ‘o e tu’u ‘a e papa tohi kai. Na’e maloloo ‘a e va’inga kuo 26 ki he 2 pe ‘a Samoa. Na’e tatau pe ‘a e taimi tifeni ‘a ‘Aositelelia mo e attack ‘ene fakatu’utamaki. Pea ‘ikai ‘ilo ‘e Ha’amoa pe koeha ‘e toe fakahoko ke ta’ota’ofi ai ‘a e kai ‘a ‘Aositelelia.
Na’e tui malohi ‘a Ha’amoa tenau toe a’u ki he fainolo ‘o hangee ko e Ipu ‘a Mamani ‘o e 2021, ka ko e pango ko e timi na’e fo’i ai ‘i he fainolo koia na’ana fehangahangai he semi fainolo. Pea kuo te’eki pe huhu’i ‘a e popula ‘o Ha’amoa ki he Kangaroo.
Na’e ‘iai ‘a e sio ‘e fai ‘e Tonga ha me’a malie he Ipu ‘a Mamani ‘o e ta’u ni, ka ko e pango na’e fu’u teuteu lahi ‘aupito ‘a Nu’usila ke fakangata ‘a e faka’amu ‘a Tonga. Kuo a’u ‘a Ha’amoa ‘i fainolo ko Tonga ko e semi fainolo tu’o ua ‘aki ‘eni. Pea kuo ‘iai ‘a e ui ke fetongi ‘a e faiako, ka ‘oku tui ‘a e tokolahi ke fakapale’i pe ia ki he paa ‘a ngangalu ke ne hoko pe ko e faiako ‘a Tonga.
Ko e tu’u leva ki he fainolo ‘e toe fetaulaki pe ai ‘a e Kiwi mo e Kangaroo pe kohai ‘a e hau ki he Ipu ‘a Mamani ki he ta’uni. Ko e tu’u ki he timi te ne ikuna ‘a e fe’auhi ‘oku fihi ‘aupito ‘a e analaiso ‘a e kau poupou mo e kau alanaiso ‘akapulu, koe’uhi ko e tu’unga ‘oku ‘iai ‘a e ongo timi fakatou’osi ‘oku na potupotu tatau loua ‘ena fiti pea mo e founga va’inga. Pea ‘oku tala pe he papa tohi kai ‘ena fetaulaki he fakaava ‘a e vaofi ‘a e kai pea pehee ki he tu’u ‘a e kai ‘i he’ena fetaulaki mo Tonga mo Ha’amoa.
Ka ‘e toki vete kotoa ia ‘i he Sapate ‘o e uike ni he’ena fetaulaki ki he Ipu ‘o e Liiki.
‘I he tafa’aki fakakomesiale ‘oku mahino ‘a e lahi ‘o e pa’anga ‘oku ‘omai he kau poupou ‘o Tonga mo Ha’amoa. Ka ‘oku lahi ‘a e loto mamahi ko e ‘ikai sai ‘a e totongi ‘oku ‘oange ki he ngaahi timi ‘o e Pasifiki, kae kehe atu ‘a e vahe ia ‘a Nu’usila mo ‘Aositelelia mo ‘Ingilani. Ka ‘oku si’i faka’ofa hotau kakai ‘i he mafana ‘o e poupou fefeka mo e mateaki’i fonua, ka ‘oku tanaki lau miliona ai ‘a e kau papalangi. Pea toe kovi ‘aki ko e ‘ikai lava he komiti ‘a Tonga ‘o ‘ave hanau le’o ki he IRL, ki ha tokoni pa’anga lahi ki Tonga mo e ngaahi timi he Pasifiki.
Ko e tu’unga ‘o e fe’auhi fakalotofonua ko e maloo pe ‘ene lele mo hono fakalele fakalukufua mei he kauleka ki he timi open ke haa ngali tokolahi. Ka ko hono mo’oni ‘oku too lalo ‘a e fe’auhi fakalotofonua, ka ‘oku ta’engali ‘oku ma’u he komiti ‘a e me’a mahu’inga taha ko e me’a faka-pa’anga. Ko e pale ki he fe’auhi ‘oku kei ma’ulalo ‘o fakatatau ki he tu’unga fakapa’anga ‘oku ma’u he komiti mei he Pule’anga, NRL mo e IRL.
‘Oku ‘amanaki ke tu’uta ‘a e fanau va’inga he mala’e vakapuna Fua’amotu he ‘aho Tusite pea kuo teu ‘a e Tonga kotoa ki he talitali ‘o e fanau.

