Mahino ola hopo tangi kau memipa Fale Alea, fili fo’ou ‘a Tongatapu 2 (Semisi Sika) mo Niua 17 (Lata Tangimana)

Kuo mahino he ‘aho Falaite ‘o e uike ni ‘a e ola ‘o e ngaahi hopo tangi ‘o e kau memipa Fale Alea, na’e faka’ilo kinautolu ki he maumau’i ‘o e ngaahi lao fili Fale Alea. ‘I he Fakamaau’anga Lahi na’e halaia ai ‘a Tongatapu 2(Semisi Sika), ‘Eua 11 (Dr. Taniela Fusimalohi), Niua 17 (Lata Tangimana), kae tonuhia ‘a Tongatapu 9 (Seventeen Toumo’ua) pea mo Vava’u 16 ( Dr. Viliami Latu).

Na’e tangi leva ‘a e kau halaia he Fakamaau Lahi pea pehee ki he tokoua na’e tonuhia, ‘o toki aofangatuku ‘a e Fakamaau’anga Tangi ‘i he Falaite. Na’e tali ‘a e tangi ‘a Dr. Fusimalohi ‘i he’ene halaia ‘o fakata’e’aonga’i ‘a e tu’utu’uni ‘a e Fakamaau’anga Lahi, kae kei tu’u ma’u pe ‘a e tu’utu’uni kia Semisi Sika pea mo Lata Tangimana pea ‘ikai tali ‘a e tangi ki he ongo memipa tonuhia he na’e kei tu’u pe tu’utu’uni ‘a e Fakamaau’anga Lahi.

Ko’ene tu’u leva he taimi ni, ‘oku kei pukepuke pe ‘a e toko 3 honau sea ka ‘e fili fo’ou ‘a Niua 17 mo Tongatapu 2 ki ha fakafofonga fo’ou. Pea ‘oku ‘amanaki ke ava ‘a e Fale Alea ‘i he ‘aho ‘uluaki ‘o ‘Aokosi ke fakakakato ai ‘a e tu’utu’uni ‘a e Fakamaau’anga pea kamata ‘a e ngaue ‘a e Komisoni Fili ki he fili fo’ou ‘a e ongo Fakafofonga kuo fakahalaia’i ‘e he Fakamaau’anga.

Kaekehe ko Tongatapu 2 ko e Fakafofonga maloloo ‘Uhila Pingi Fasi na’ane faka’ilo ‘a Semisi Sika pea ‘oku ‘iai ‘a e tui te ne taki’i mai ‘a e kau kanititeiti ki he fili fo’ou pea neongo ‘a e ngaahi talanoa ‘oku ‘ikai ke toe manakoa ‘a e tokotaha ni, ka ‘oku kehe ‘a e lau ia he taimi fili. ‘Oku ‘iai mo e hingoa ko Dr. Lei Paasi mei Havelu ‘oku ngali ‘e kau moia ki he veipa ki he sea ‘o Tongatapu 2. ‘Oku ‘iai ‘a e tui ko e tokotaha ka poupou’i ‘e Semisi Sika ki he sea ‘o Tongatapu 2 ‘e ‘iai hono faingamalie lahi ke huu, koe’uhi ko e fu’u kakai na’e poupou ka Semisi Sika kenau fili  ai. Ko e loea ko Sione Fonua na’e fa’a fili mei Tongatapu 2, ko e kau he  kau tangata lelei mo e Fale Alea ‘o Tonga koe’uhi ko’ene taukei he tafa’aki ‘o e lao.

Ko Niua 17 ‘e ngali takimu’a mei ai ‘a Hoatatau Finau na’ane fakahoko ‘a e faka’ilo. Ka ‘oku ‘iai moe kau tangata lelei ‘aupito hangee ko e kau fakafofonga maloloo mei Niua ko Fe’ao Vakataa pea pehee kia Paea Filimoehala na’e kau he lele ‘i he fili ‘o e 2021 pea ne fika ua, ka na’e ‘ikai ke ne kau he veipaa he fili fakamuimui. Ko e tangata pisinisi mei Nu’usila ko Paula Kohinoa na’e kau he kau kanititeiti malohi he fili na’e toki ‘osi pea koia na’e fika ua kia Lata pea ‘e ngali te ne toe ‘aliaki ki hano faingamalie.

‘I he tafa’aki ‘e taha koe ongo memipa kuo halaia ko e ongo memipa Kapineti. Pea ko e fili hoko ka mole ‘a e ongo sea ko’eni ki he tafa’aki ‘oku taki ‘e Dr. ‘Aisake Eke pea ‘e tu’u lavea ngofua leva ‘a e tu’u ‘a e Kapineti ‘o Lord Fakafanua, he ‘oku mahino ‘oku ‘ikai fu’u ofi ‘a Tongatapu 7 (Piveni Piukala) ki he pule’anga lolotonga. Pea ka ‘iai ha Fili Ta’efalala’anga (vote of no confidence) ‘e malava ‘e Piveni Piukala ‘o fakaloto’i ‘a ‘Eua 11 ke ne ‘unu kia Eke kenau fokotu’u pule’anga fo’ou.

Na’e ‘ikai puli ‘a e too kehekehe ‘a e kau tangata ni ‘i he teu fili Palemia, ka ‘oku talanoa kehe ‘a e taimi kotoa ‘oku talanoa’i ai ‘a e mafai he tu’unga ta’epau. ‘E tuku kotoa ‘a e faikehekehe ki he tafa’aki kae feinga pe kohai ‘e ma’u mafai lahi taha.

Koe tu’u foki ‘a e pule’anga ko’eni ko e pule’anga folau lahi taha he taimi nounou kuo nau hoko ai ko e pule’anga. He ‘oku meimei fakauike pe ‘enau ‘i Tonga ni pea nau folau. Pea ‘oku takimu’a ai ‘a e Palemia mo e Minisita ki he MIA ‘i he folau lahitaha pea ko e folau koia ‘oku mahino mo hono tu’unga fakapa’anga ‘oku nau ma’u he folau kotoa pe.

Ko e pule’anga ‘o Eke na’e fu’u fakamamafa’i ‘a e folau ‘a e kau Minisita pea toki folau pe he me’a mahu’inga fau. Pea ke folau ha ni’ihi kehe he ngaahi folau ‘e ni’ihi ko e fakafofonga. Ka ko e taimi lahi ‘oku folau ma’u pe ‘a e kau Minisita pea tu’u ai ‘a e ngaue lahi ‘a e Potungaue mo e Pule’anga.

Pea ‘oku ‘ikai tatali ‘a e kakai ‘o e fonua ke ava ‘a e Fale Alea ke hoko atu hono talanga’i ‘a e fakalele ‘o e pule’anga

Leave a Comment