Ka ‘oku ‘ia ha ta’efiemalie pea ha’u kiate au kae ‘ikai ko e Facebook, ‘ikai tui Hon. ‘Akau’ola ki he lao fakaangaanga kakai fefine ke fili ha Komiti ke vakai’i ngaue kau Toketa mo e Neesi
Na’e fakafepaki’i lahi ‘e he Minisita Mo’ui, Hon ‘Ana ‘Akau’ola ‘a e lao fakaangaanga na’e paasi ‘e he Fale Alea ‘a e Kakai Fefine, ke fokotu’u ha Komiti Tau’ataina kenau vakai’i ‘a e ngaue kau Toketaa mo e Neesi.
‘Oku makatu’unga ‘eni mei he lahi ‘a e tukuaki’i ‘oku lahi ‘a e mate ‘i he falemahaki Vaiola ko e ‘ikai sai ‘a e ngaue ‘a e kau Toketaa mo e kau Neesi.
Ka na’e fakamahino ‘e Hon. ‘Akau’ola ‘ene ta’efiemalie lahi ki he fokotu’u ko’eni he ‘oku ne ‘ilo ko e ni’ihi falala’anga mei tu’a, na’anau fakahoko ‘a e teke ko’eni pea ‘oku fehu’ia ai ‘a e ‘uhinga totonu mo e mo’oni ‘oku tukuaki’i.
Ko e lekooti ki he pekia ‘i Vaiola he ta’u ‘e tolu fakmuimui, ko e 2021 toko 707, 2022 toko 680 pea 2023 ko e toko 674 pea ‘oku ne talamai ‘oku holo kae ‘ikai toko lahiange.
“ Ka ‘oku ‘iai leva ha ta’efiemalie mo ha fehu’i pea ‘oku ‘ataa hono ‘ofisi ke ke me’ange kiai, kae ‘ikai ko e Facebook he ‘oku ne taki hala’i ‘a e kakai”, ko ‘Akau’ola ia. Na’ane toe fakahaa ‘ene hoha’a na’a hoko ‘eni ke mavahe ai ‘a e kau ngaue falemahaki ki Nu’usila mo ‘Aositelelia kae too nounou fakakau ngaue ‘a e Potungaue, he ‘oku ‘ikai puli ‘a e fiema’u lahi ‘e he ongo fonua ni ‘a e kau Neesi mo e Toketaa. Pea ko hono fetongi ‘o kinautolu ‘oku ‘ikai ma’u ngofua he ‘oku taimi lahi ki he ako Neesi mo e Toketaa.
Folau ki ‘Amelika ke fakamalo ‘a e tokoni ki he fale Taiolosisi.
‘Oku ‘amanaki ke folau atu ‘a e Minisita ki ‘Amelika ‘i he uike ni ke fakahoko ha fakamalo mata ki he mata mo e kakai na’anau tokoni lahi, ki hono fakakakato ‘o e palani ki he fale Taiolosisi ‘i Tonga ni. ‘I he fu’u hounga fau ki he pule’anga ‘a e tokoni kuo fakahoko, ‘oku ‘uhinga ‘a e folau ‘oku fakahoko ke a’u tonu ‘o fakamalo ki he kau tokoni mo hotau kainga.
Na’e fakahaa ‘e Hon. ‘Akau’ola ko e tokoni lahi taha ko e kainga ‘o e Siasi ‘o Sisu Kalaisi ‘o e Kau Ma’oni’oni ‘o e Ngaahi ‘Aho Kimui ni ‘i ‘Iuta. Pea pehee ki he kaingalotu Siasi Tonga ‘oku ne fakakaungatamaki ai mei ‘Amelika. Pea ko hono a’onga ‘o e senita tailosisi ko e fu’u ngaue lahi, koe’uhi ko e mamafa ‘o e faito’o ni ka ‘e ‘aonga lahi ki he kakai ‘o e fonua.
“ He ‘ikai tatau ha tohi fakamalo mo ha popoaki, mo ha’ate a’u tonu ‘o fakahaa ‘a e hounga’aia ‘a e pule’anga pea ‘e ongo’i ‘e he kainga tokoni, ‘oku toka’i mo fakamahu’inga’i ‘enau ‘ofa” ko e me’a ia ‘a e Minisita.
Kuo tali foki he pule’anga ke folau mai ha Neesi mei ‘Amelika ke ngaue ‘i he senita ki hono fakataukei’i ‘a e kau ngaue ki he ngaahi misini mo e anga hono ngaue’aki, te ne ‘i Tonga ni he ta’u ‘e 2 ke fakapapu’i ‘a e taukei ‘a e kau ngaue.
Kuo fakahoko mo e kole ki he Toketa Tonga ko e Specilist ‘i he Tailosisi ‘i Nu’usila ko Viliami Tutone, ke ne tokoni ki he senita ‘i he taukei ‘oku ne ma’u. Pea ko e me’a fakafiefia ke ne ‘i Tonga ni ‘o tokoni ki hono fonua tupu’anga mo e kakai ‘o e fonua.
‘Oku palani ‘a e pule’anga ke huufi ‘a e senita ‘i he faka’osinga ‘o e mahina ni, ko e konga ‘o e katoanga’i ‘o e fakamanatu ‘o e 150 ‘o e Konisitutone.
Tokoni US$1 miliona ‘a Filipaini ki he Potungaue Mo’ui, folau mai mo e kau ngaue ki he telinga ke tokoni ki he kakai ‘o e fonua.
Kuo foaki ‘e he pule’anga ‘o e kakai ‘o Filipaini ha US$1 miliona ko e tokoni ki he Potungaue Mo’ui ‘a Tonga. Na’e ma’u ‘a e tokoni ‘i he fengaue’aki ‘a e Minisita pea mo e Minisita Mo’ui maloloo Dr. Piukala, ‘oku ne lolotonga hoko ko e Talekita fakafeitu’u ma’ae Pasifiki mo e ‘Osenia ki he Kautaha Mo’ui ‘a Mamani.
‘I he taimi tatau ‘e fakafolau mai mo e kau ngaue ki he telinga ke tokoni ki he kakai ‘o e fonua ‘oku ‘iai hanau faingata’a’aia fakatelinga. Ko e kau Toketaa ‘e toko 4, tokotaha fai lesisita ‘e toko 1, ko e Specialist ‘e toko 2 mo e Neesi ‘e toko 2.
Pea fakatokanga’i ange tenau ‘i Tonga ni ‘i he ‘aho 8 ‘Okatopa ‘i he mahina ‘e 2 ke fakahoko ‘a e ngaue fakafaito’o kiate kinautolu ‘oku fiema’u tokoni. Pea ko e faingamalie lelei ‘eni ki he kakai ‘o e fonua
