‘Ikai tali ‘eke ma’u ‘api, ke mavahe Faka’iloa na’ane lisi funga lisi (sub-let) ‘api Talatalaaki

Na’e ‘ikai tali ‘e Hon. Justice Tupou KC he ‘aho  16 Siulai 2025 ‘a e ‘eke ‘a e ma’u ‘api ka ko e Mamahi, Tevita Lui ‘o Toula Vava’u, ke mavahe pea foki ange hono ‘api na’e lisi funga lisi (sub-let) he Faka’iloa ko Sara Lee Soakai. Pea ke kei tu’u ma’u pe ‘a e alea pau na’e fakahoko he ma’u ‘api mo e tokotaha lisi muli ko, Mr Frank Cawkwell mei Zambia.

‘I he teu ke fakahoko ‘a e hopo na’e ‘iai ‘a e ngaahi feliliuaki ‘i he kau Fakafofonga Lao ‘a e Faka’iloa, koe’uhi ko e ofi ki he hopo na’e ‘ikai ke toe ongona ha me’a mei he Faka’iloa Sara Lee Soakai. Pea ‘i he ‘aho na’e tu’utu’uni ke fakahoko ai, na’e fakafofonga’i ‘e Mrs Vaihu ‘a e Mamahi kae ‘ikai ha taha ma’ae Faka’iloa.

Kaekehe, ‘i he puipuitu’a ‘o e fakatonutonu fakalao, ko e ma’u ‘api Tevita Lui mei Toula. Na’ane lisi ki he muli ko Mr. Frank Cawkwell hono ‘api ‘uta ‘i Toula ki he $255,783.83 ki he ta’u ‘e 50.

Na’e ‘iai mo e ngaahi makatu’unga ‘o e aleapau ‘o kau ai, ‘e toki kaniseli pe ‘a e aleapau he ‘osi ‘a e teemi lisi ki he 2055. ‘E ‘ataa ki he tokotaha lisi ke langa he konga kelekele ‘o fakatatau ki he’ene fiema’u ke nonga mo malu he ‘api, ka ko e ‘osi ‘a e teemi lisi ‘e hoko kotoa ko e koloa ‘a e ma’u ‘api. Ko hono tokanga’i mo fakalelei’i ‘o e fale ‘e fakahoko pe ia he tokotaha lisi. Pea ‘e lava ke ne toe lisi atu ka kuopau ke ngata pe he taimi ‘o e alepau ko e ta’u ‘e 50.

Kaekehe na’e fakamo’oni ‘a e aleapau he ‘aho 15 Sanuali 2005 pea folau ‘a e Mamahi ki ‘Amelika. ‘I he 2023 na’e fetu’utaki atu hono kainga mei Vava’u ‘oku ‘iai ‘a e kakai kehe ‘oku nofo he ‘api, kae ‘ikai ko e tokotaha na’ane lisi.

Ko e lolotonga vaha’a taimi ‘ene ‘i ‘Amelika na’e toe lisi (sub-let) atu ai ‘e Mr. Cawkwell ‘a e kelekele mo e fale kia Michele Roberts Lopez, Richard Hill pea pehee ki he Faka’iloa. Ka na’e taukave ‘a e Faka’iloa ke kaniseli ‘a e aleapau lisi pea mo e lisi funga lisi he na’e ‘ikai ha’ane ‘ilo kiai.

Kaekehe na’ane ‘oatu ‘a e tohi ki he Faka’iloa ‘i he 2024 ke ne mavahe mei he ‘api pea toutou launga ki he kau Polisi, ka na’e ‘oange ‘e he Faka’iloa ki he kau Polisi ‘a e tohi aleapau na’anau fakahoko mo Mr. Cawkwell pea pehee he kau Polisi ke tuku aa ki he Fakamaau’anga.

Na’e foki mai ‘a e Mamahi mei ‘Amelika ‘o ‘alu ki he Faka’iloa ke talanoa kia Roberts ka na’e fakahaa ange ‘e he Faka’iloa ‘oku puke kae talanoa mai pe kiai. Na’e ‘osi pe ha uike mei ai kuo pekia ‘a Roberts ia pea kole he Faka’iloa ki he Mamahi ke tuku ke fakahoko ‘a e me’a faka’eiki pea ko’ene ‘osi pe pea ‘e mavahe leva. Na’e tali ‘e he Mamahi, ka na’e ‘osi ‘a e putu pea kei hoko atu pe nofo ‘a e Faka’iloa ‘o ‘ikai loto ia ke mavahe.

‘I he’ene taukave ‘i he hopo, ‘oku ‘iai ‘ene totonu fakalao ki he ‘api ‘o fakatatau ki he sub-let pea kapau ‘e tali ‘e he Fakamaau’anga ‘a e ‘eke ‘a e Mamahi pea ‘oku ne fokotu’u atu ki he Mamahi, ke ne totongi fakafoki mai ‘a e pa’anga na’e ‘osi totongi ki he lisi ko e $255,783.83, ko e $500,000 leva ki he fakamole ‘o e langa kuo fakahoko ki he kelekele, ko e $5000 ki he fakamanamana mo e anga ta’etaau na’e fakahokoange ‘e he famili ‘o e Mamahi pea mo e $5000 uesia faka’atamai na’e fakatupu he’ene hoha’a mei he ngaahi me’a mei he Mamahi.

Pea ‘i hono vakai’i ‘e he Fakamaau ‘a e ngaahi ‘eke mei he Mamahi, na’e ‘ilo ai na’e ‘ikai ke maumau’i ha me’a ‘e taha fekau’aki mo e aleapau na’e fakahoko mo Mr. Cawkwell pea pehee ki he lisi hono ua na’e fakahoko.

Na’e tu’utu’uni ai pe ‘a e Hon. Justice Tupou KC, ‘oku ‘ikai tali ‘a e ‘eke ‘a e Mamahi ke fakafoki hono ‘api pea kei tu’u pe ‘a e ‘uluaki aleapau ke ‘oleva ke toki ‘osi ‘a e taimi aleapau ko e 2055.

Facebook
Twitter
Email

Related Articles

Leave a Comment