Fepaki Hon. Tapueluelu mo Hon. Piukala ‘i hono tukuange ‘o Pita Hopoate ke folau foki ki ‘Amelika
Kuo too kehekehe ‘a e Minisita ki he Kasitomu mo e Tanaki Tukuhau Hon. Mateni Tapueluelu pea mo e Minisita Polisi Hon. Piveni Piukala, ‘i he kaveinga ki he ngaue ke faka’ataa ‘e Piukala ‘a e tangata ko Pita Hopoate ke folau foki ki ‘Amelika, hili ia hono tukumai ‘e he Fakamaau’anga Polisi ha tohi ta’ofi ‘o Hopoate ke mavahe mei Tonga ni.
Ko e Pita Hopoate ko e tangata ‘iloa mo e taki maloloo he Siasi ‘o Sisu Kalaisi ‘o e kau Ma’oni’oni he Ngaahi ‘Aho Kimui ni. ‘Oku ne lolotonga hoko ko e Sea ‘o e Poate ‘o e Kolisi Tutuku ‘a e ‘apiakoma’olunga Liahona. Pea ‘i hono lakanga koia, na’e ‘iai ‘a e fakatonutonu fakalao ki he’enau (Poate) faitu’utu’uni ke tukuhifo ‘a ‘Epalahame Taukei’aho mei he lakanga Palesiteni ‘o e Kolisi Tutukuhili hono fili ‘e he AGM ‘i he 2023.
Na’e ta’efiemalie heni ‘a ‘Epalahame ki he founga ngaue ‘a e Poate ‘one faka’ilo kinautolu ki he Fakamaau’anga ‘i Tonga ni.
Ka na’e lava mai ‘a Hopoate ki he putu ‘o e tauhi pa’anga ‘a e Kolisi tutuku Maile Neiufi ‘i he uike kuo’osi, ko e fakafofonga’i ‘o e poate. Ka na’e hoko ia ke fetu’utaki ai ‘a Taukei’aho mo hono kau poupou ki he Fakamaau’anga Polisi ‘o tuku mai ai ‘a e tohi ta’ofi ‘o e Pita, kae ‘oleva ke fakahoko ‘a e hopo.
Fakatatau ki he ngaahi fakamatala, ko e tikite ‘e ua ‘oku faka’ilo kiai ‘a Pita ko e taha ko e ‘eke sivile pea ko e taha ko e faka’ilo hia ki he lau’i kovi’i. Ka na’e iku ke fetu’utaki ‘a Hopoate ki he MinisitaPolisi ‘one fetu’utaki ai ki he Fakamaau Polisi ‘o mahino ‘oku te’eki ke lesisita ‘a e hopo ia he Fakamaau’anga Polisi pea ‘oku ‘ikai ha hia pe totonu ke ta’ofi ‘a Pita, ‘i he lau ‘a Piukala. Ka ko e palopalema heni, nae ‘ikai ha to e tohi ke kaniseli ‘aki ‘a e ‘uluaki tohi ka ko e femahino’aki ngutu pe, ‘i he fakamatala ‘a Mateni kuo tuku mai.
Ko e konga ‘eni ‘oku fai ai lotomamahi ‘a e Minisita Kasitomu, he koia ‘oku ne tokanga’i ‘a e mavahe mo e tu’uta mai ki Tonga ni. Pea ‘oku hangee ‘oku hala loto’api ta’etoka’i ‘e he Minisita Polisi ‘ene Potungaue. He ko e kaunoa ‘eni ‘a e memipa Kapineti ‘i he tu’utu’uni ‘a e Fakamaau’anga.
‘Oku hoko ‘eni ke ‘iai valau he ngaue ‘a e Minisita Polisi, ka ‘oku taukave’i he kau poupou
‘o Piukala ‘oku ‘ikai ha fu’u hia mamafa ke tukuaki’i ta’ofi ai ‘a Pita. Ka ‘oku ‘ikai ko e poini ia, ko e poini ko e maumau’i ‘a e tu’utu’uni ngaue ‘e he Minisita Kapineti. ‘Oku ‘ikai fai ha tokanga ki he sino ‘o Pita Hopoate he ko hono fatongia ‘o’ona ke kumi tokoni ke foki, ka ko e ni’ihi faitu’utu’uni ‘oku fai kiai ‘a e tokanga. ‘Oku te’eki fakahaa ‘e Hon. Tapueluelu koeha ha ngaue ‘e fakahoko kia Piukala, ka ‘oku mahino na’e ‘iai ‘a e lao na’e maumau’i.
Ko e palopalema foki ‘a e Kolisi Tutuku Liahona ko hono tuku ‘o ‘Epalahame kitu’a ta’e’oange hano faingamalie ke fai ha’ane tali ki he ‘uhinga na’e tu’utu’uni ai ke maloloo. Kae fakatatau mo e fakamatala ‘oku ma’u ko e ngaahi launga fekau’aki mo e ngaahi mo’ua ‘o Taukei’aho mo e ngaahi ngaue kehe ‘oku tukuaki’i kiai. Ka ko e palopalema heni, ko hono vakai’i ‘o e tu’unga falala’anga ‘o Taukei’aho na’e totonu ke fakahoko ia kimu’a pea toki fai ‘a e fili Palesiteni. He kapau na’e fakahoko ‘eni na’e ‘ikai mei a’u ki he tu’unga ‘oku a’u ki ai, kae toki ‘osi ‘a e fili pea foki fakahoko ‘a e ngaue pea ‘ikai ‘oange hano faingamalie ke fai ha’ane tali.
Ka ko hono mo’oni ke fakahoko ‘a e hopo kae mahino ai pe na’e fakalao pe ta’efakalao ‘a e tu’utu’uni ‘a e poate pea ‘ohake mo e ngaahi tukuaki’i kehekehe ‘o Taukei’aho pe ‘oku mo’oni. Pea ko’enema’a taha ia ke ‘ilo ‘a e kau Kolisi Tutuku ki he ngaahi me’a mahu’inga ‘i he faitu’utu’uni ‘a e Poate mo e anga hono fakalele pea pehee ki he ngaahi tukuaki’i ‘o Taukei’aho pe ‘oku falala’anga honosino ki he fatongia pe ‘ikai. He na’e faka’ohovale ki he tokolahi hono fili ke Palesiteni he fu’u sino mahu’inga ko e Kolisi tutuku.
