‘Asi mai na’e ta’efakalao hono ‘ave mo hono tauhi ‘o e fanau fefine Tonga ‘i Siaina.

Kuo mahino ‘eni mei he ngaahi faka’eke’eke kuo fakahoko ‘e he ngaahi mitia mo e kau Polisi ki he fanau fefine na’e folau ki Siaina, na’e ta’efakalao ‘a e ngaahi me’a lahi ‘o kamata pe mei hono lohiaki’i ‘i Tonga ni ‘o a’u ki he’enau tu’uta ki Siaina.

Ko e ngaahi kaveinga ‘oku fekau’aki mo Siaina ‘oku mata’aa ‘a Nu’usila mo ‘Aositelelia ke teke’i he lahi taha, ko e tuai e kemo ‘a e ‘ohake ‘a e kaveinga ni kuo puna mai ‘a e fefine faiongongo ‘iloa ‘a Nu’usila ko Barbara Dreva ke faka’eke’eke ‘a e fanau fefine. Pea ko e konga lahi ‘o e fakamatala ki he kaveinga fekau’aki mo kinautoluu na’e ma’u ia he faka’eke’eke ko’eni, tukukehe ange ‘a e fakaikiiki ‘oku kei puke he kau Polisi ke fakakakato ‘enau fakatotolo.

Kaekehe ko e me’a mahu’inga ke fakatokanga’i ‘a e fo’i natula ‘o e ngaue ko’eni, he ‘oku tu’u lavea ngofua ‘a e fanau fefine Tonga. He ‘oku tokolahi ‘a e fanau ‘oku ngaue ki he kau ‘Esia honau ngaahi falekoloa mo e ngaahi pisinisi kehekehe kau ai ‘a e fufulu me’alele. Pea ‘e faka’aonga’i lelei he kau ‘Esia ‘a e faingamalie koia ke fakahoko ai ‘enau ngaue ko’eni ‘oku ‘ohake he ope.

Fakatatau mo e ngaahi fakamatala, ‘oku fofoa’i ange ‘a e fakamatala ki he fanau ‘oku ‘iai ‘a e kau tangata Siaina kenau mali kapau tenau folau ki Siaina. Ko e kau tangata ‘oku ‘iai ‘enau ngaahi pisinisi kehekehe pea ‘e hoko ‘ene mali ke ma’u ai ha pa’anga mo ha’ane mo’ui ke tokoni ki hono famili. Pea faka’ali’ali ange mo e ngaahi monuu kehekehe kapau ‘e loto ke ‘alu.

Ko e fefine Tonga leva ko Ma’ata Aso mo e fefine Siaina ‘oku ui pe ko Aunty Julie ‘oku na fakahoko ‘a e ngaue ke fetuku ‘a e fanau fefine ki Siaina. Ko e makata’anga leva ‘eni ‘o e ngaue ta’efakalao, ko hono ‘oange ‘a e fakamatala mo e talamonu loi fakataha mo e ngaahi taa loi ‘o ha kau tanata Siaina ki he fanau fefine. Ka ‘i he’enau tu’uta ki Siaina ko e kakai tangata kehe ia ‘oku fakafetaulaki mai.

Ko e ua ko e ngaahi alea ko’eni, ‘oku ‘ikai fakahaa ange kiate kinautolu ‘oku ma’u he ongo tama fetu’utaki ha pa’anga lahi mei ai, ka ‘oku na ma’u ia ma’a naua kae toki ‘ilo pe he fanau kimui ange.

‘I he fakamatala ‘a e fanau na’e faka’eke’eke, ko’enau tu’uta ki Siaina kuo kehe ‘a e me’akotoa, ko e kakai kehe ‘oku nau fetaulaki. ‘Oku ‘ikai hanau pisinisi ‘o fakatatau ki he fakamatala ‘i Tonga ni pea fakamalohi’i kenau mali pea feinga ke ‘iai ha fanau he vavetaha. Ko e taimi ‘oku ‘ikai kenau loto kiai, ‘oku ‘ave ‘o loka ‘i ha loki ta’e’oange ha me’akai to’o paasipooti pea a’u ki ha tu’unga faka’ofa ‘o e fiekaia pea mole mo e ‘amanaki ki ha toe mo’ui. Ko e taimi ‘e ni’ihi ko e fuofua taimi pe ‘oku nau tau atu ai ‘oku ngaahi lelei’i pea ko’ene fuoloa pe kuo toki ‘asi mai ‘a e taumu’a totonu hono ‘ave kinautolu.

Kae malo mo e fefine Tonga ko Tapenisa Mahe nofo Siaina he feitu’uni ke fe’ilongaki mo e konga ‘o e fanau pea fakahaa kiai honau palopalema. Pea kamata ‘a e fengaue’aki ke si’i fakahaofi ‘a e fanau mei he feitu’u ‘oku si’i tauhi ta’efakalao ai mo fetu’utaki ki he kau Polisi ‘o Siaina. Pea mei ai ki ha feitu’u lelei kenau nofo ai mo fakahoko ‘a e ngaue ‘a e kau Polisi mo e famili ‘o e fanau mo e kau Polisi mei Tonga ni ke fakafoki mai kinautolu.

Kuo fengaue’aki ai ‘a e ‘ofisi Konisela ‘a Tonga ‘i Siaina mo e kau Polisi ‘a Siaina mo e pule’anga Tonga, ke fakatotolo ki he ni’ihi ‘i Tonga ni mo Siaina ‘oku nau fakahoko ‘a e ngaue pango ni. Ko e me’amalie ‘a e vave ‘a e ngaue ni ke ta’ofi ai ha ongo finemui na’e ‘osi maau kena folau atu he me’a tatau.

Kaekehe ‘i he fetu’utaki ki he fefine Tonga ko Ma’at Aso ki he tukuaki’I kuo fakahoko kiai, na’ane faka’ikai’i ha me’a pehee na’e hoko, ka ko e loto pe ‘o e fanau kenau folau.

‘Oku kei hokohoko pe ‘a e ngaue ‘a e kau Polisi ke kakato ‘a e ngaue ni, ka ‘oku ufu’u fiema’u ke fai ha tokanga lahi ki he kaveinga ni, koe’uhi ko e tokolahi ‘a e kainga ni ‘i Tonga ni pea tenau lava pe ‘o fakahoko ‘i ha founga ‘e taha. He ‘oku hoko ‘a e fa’ahinga ngaue pehe ni fakamamani lahi ko e ngaue pa’anga lahi.

‘I he tu’unga faka’ofa fau kuo fakahaa he fanau na’anau tofanga ai ‘i Siaina, kuo ‘osi taimi ke ‘iai ha ngaue mo e tautea lahi ki he kainga Tonga mo ‘Esia ‘oku nau fakahoko ‘eni. Pea ka a’u ke to’o ‘enau paasipooti mo fakafoki ki honau fonua pea ko e lelei taha ia.

Leave a Comment