Loto Mamahi kakai fonua he Palemia ‘i he kau ‘a Tonga he walk-out lolotonga lea Palemia ‘o ‘Isileli. Poupou ‘a Tonga ki Iran
Kuo ‘ikai toe mapukepuke he kakai ‘o e fonua ‘enau fakahaa ‘enau lotomamahi ‘i he kau ‘a Tonga he walk-out lolotonga ‘a e fakataha lahi ‘i he ‘ulu’i ‘ofisi ‘o e Ngaahi Pule’anga Fakatahatah ‘i he uike ni ‘i New York.
‘Oku hangee ‘eni ia ha fo’i paa mata ki he kakai ‘o Tonga koe’uhi ko’etau tui fakalotu ko e fonua Kalisitiane. Pea ‘oku polepole ‘a e lolotonga ki he kuohili ko hono tali ‘e Tupou 1 ke hoko ‘a Tonga ko e fonua Kalisitiane. Pea ko e Kalisitiane ko hono fonua tupu’anga ko e ‘Isileli mo e ngaahi fonua takatakai ‘iai. Ko hono kakai na’e ui pe ko e kakai ‘o e ‘Otua pe ko e kakai ‘o e fuakava pea nau makehe pe mei ha fonua ‘i Mamani.
Ka kuo faka’ohovale ki he Tonga kotoa ki he fo’i faitu’utu’uni ‘a e Palemia ‘o Tonga ke kau mo e ngaahi fonua kehe ‘e 76 he walk-out mei he fakataha’anga lolotonga ‘a e lea ‘a e Palemia ‘o ‘Isileli.
Ko e fakataha’anga ‘o e ta’u ni ‘oku lahi hono ngaahi pole koe’uhi ko e tau ‘oku lolotonga hoko he vaha’a ‘o ‘Isileli mo e kau Palesitaine mo Iran pea pehee ki he Hezbollah. Pea ko e talu ‘a e huu ‘a e Hamas ‘o Palesitaine ki loto ‘Isilleli ‘i ‘Okatopa ‘o e 2023 ‘o tamate’i ‘a e toko 1200 pea ‘ave popula ‘a e toko 240, na’e kau heni ‘a e fanau mo e kakai fefine na’e fakapoongi he founga fakapapeliane. Pea mei ai mo e fuakava ‘a ‘Isileli he ‘ikai toe hoko ‘eni ki hono kakai pea kuo nau fakahoko ‘a e ngaue fakakautau kotoa pe, ke ta’ofi hono ngaahi fili kenau toe to’o ha mo’ui ha tangata’i fonua ‘Isileli.
Ko Iran ko e fonua ‘oku tukuaki’i ‘oku ne fakapa’anga ‘a e ngaahi kulupu tautoitoi hange ko e Hamas mo e Hezbollah, ‘o ne toutou talaki ke faka’auha ‘a ‘Isileli mei mape ‘o Mamani.
‘I he feinga ‘a ‘Isileli ke malu’i hono kakai kuo mate ai ha kakai tokolahi ‘i Palesitaine, Iran mo Siotani ka ko e ngaahi fonua ‘eni ‘oku fai mei ai hono ‘ohofi ‘o ‘Isileli. Pea kuo ‘ohake ‘e he ngaahi fonua ‘Alepea ‘a e mate ko’eni tukuaki’i ‘aki ha ‘Isileli kenau ‘ata kovi ki mamani. Ka ‘oku faka’ohovale ko e kau atu mo Tonga ki he fakakaukau koia. Pea ‘oku ne talamai ai ‘oku poupou ‘a e Palemia ki Iran mo Palesitaine ka e tuku ‘a ‘Isileli.
Ko e kotoa he ngaahi fonua he Pasifiki ko Tonga mo Tuvalu ‘a e ongo fonua na’e kau he walk-out, kae kei poupou ‘a e toenga ‘o e ngaahi fonua ki ‘Isileli.
Kaekehe ko e me’a lalahi ‘e ua ‘e fua tautau ai ha fakafepaki ha fonua ki ‘Isileli, ko e ‘uluaki ko’ene tui fakapolitikale pea ko e ua, ko’ene tui fakalotu. Ka ‘oku ki’i ma’olunga ange ‘a e tui fakalotu he ko e me’a kotoa ‘oku hoko ki ‘Isileli na’e ‘osi kikite’i fakatohitapu pe ia. Pea ‘oku fehu’ia ai ‘a e mo’ui fakalaumalie ‘a e Palemia ki he’ene fili ke poupou ki Iran mo Palesitaine kae tuku ‘a ‘Isileli ko e kakai ‘a e ‘Otua.
‘Oku malie foki ko e toe me’a atu ‘a e Palemia ‘o ‘Isileli ki he kau walk-out, “kapau ‘oku kei ‘iai ha kau ‘atamai kovi he loki fakataha’anga pea nau fai mo lue kitu’a”. Koe ngaahi pule’anga kimu’a na’anau poupou ma’u pe ki ‘Isileli ‘i he ngaahi me’a pehe ni, ka kuo tu’u atu ‘a e Palemia ‘o Tonga ‘o fai ‘a e fo’i tu’utu’uni fakavalevale ke ‘ita ai ‘a e kakai ‘o e fonua.
Lolotonga hono tukuaki’i ia ki hono ‘ave hono mali mo e tokoua hono mali he kau folau he fakataha pea toe hiki mo’enau pa’anga folau, kuone toe fakahoko ‘a e fo’i pango ko’eni. Pea ‘oku ‘iai ‘a e tui ‘e kau ‘eni he kaveinga ke fakaanga’i lahi he kakai ‘a e Palemia. Pea toe fakalahilahi ‘ene lau tohitapu ke mahino kiai ‘a e ngaahi me’a felave’i mo ‘Isileli mo’ene felave’i mo e ‘Otua ‘o e ‘univeesi.
