Fakamo’oni ‘Amelika mo Tonga ki ha fengaue’aki ki hono malu’i potutahi mei he toutai mo e fe’ave’aki faito’o konatapu ta’efakalao
Na’e fakahoko he ho’ata ‘aneafi ‘i he ‘apinga Sotia ‘i Touliki, hano fakamo’onii ‘o e fengaue’aki makehe ‘i he vaa ‘o Tonga mo ‘Amelika, ki hono malu’i hotau potu tahi mei he kau toutai mo e fe’ave’aki faito’o konatapu ta’efakalao.
Na’e ‘i Tonga ni ai ‘a e tokoni sekelitali ‘a ‘Amelika (Mr Landau) ke fakafofonga’i ‘a ‘Amelika. Na’ane tu’uta pongipongia ki he mala’e vakapuna Fu’amotu pea mei ai ki he ‘ofisi ‘o e Palemia pea pehee ki he ‘apitanga Sotia Touliki ke fakakato ‘a e ouau ni. Na’e fakafofonga’i ‘e he Tama Pilisi Kalauni ‘Ulukalala Tupouto’a ‘a Tonga ke fakahoko ‘a e fakamo’oni.
Na’e hili pe ia, na’e me’a atu ai pe ‘a e tokoni Sekelitali ‘i he efiafi tatau, ‘I he me’a nouonou ‘a e Tama Pilinisi Kalauni ka ko e Minisita ki he Potungaue ki Muli, ‘ene fiefia ke taitali lelei ‘a e fengaue’aki ni, ki hono malu’i ‘o e potutahi ‘o Tonga mei he kau toutai pea pehee ki he fetuku ta’efakalao holo ‘o e faito’o konatapu. Pea ko e me’a tatau pe na’e me’a kiai ‘a Mr. Landau ‘i he tau’aki miniti taha na’ana me’a ai ki he kau faiongoongo.
Na’e ‘ikai ke kau atu ‘a e ngaahi mitia ki he polokalama fakataukei ‘o e fengaue’aki, he na’e kau ia he me’a mahu’inga taha na’e fiema’u he kau faiongoongo kenau ‘ilo’i, pe koeha ‘a e founga ngaue mo e fakaikiiki. Ka na’e toki faka’ataa pe ‘a e ngaahi kautaha ongoongo ke faitaa ‘i he taimi na’e fakamo’oni ai ‘a e ongo fonua.
Koe’uhi ko e peseti pe taha ‘o Tonga ko e fonua pea peseti ‘e 99 ko e tahi, ‘oku ‘iai hono pole mei he kau faihia fakavaha’a pule’anga, ‘o hangee ko e toutai ta’efakalao. He ‘oku ‘ikai malava ‘e he ngaahi vaka le’o‘a e pule’anga ke ne le’ohi kotoa ‘o e fu’u potutahi lahi, mei he ngaahi vak fakaonopooni ‘a e kau toutai ta’efakalao.
Ko e toe liliu koia ‘a e lahitaha ‘o e ngaahi vaka fetuku faito’o konatapu mei‘Amelika lotoloto mo ‘Amelika Tonga, ‘o ngaue’aki ‘a e potutaha Pasifiki koe’uhi ko e hono fana ‘e Trump ‘a e ngaahi vaka mei he feitu’u ni. Pea kuo hoko ai ‘a e ngaahi fonua ‘o e Pasifiki ko e halanga vaka pea kuo fakamo’oni’i he faito’o lahi kuo puke ‘i Fisi mo Tahiti he uike kuo maliu atu. Pea ko e tokoni lahi ki Tonga ni ‘a e tokoni ‘a ‘Amelika ke ne lava ‘o le’ohi ‘a e ngaahi potutahi ‘o Tonga.
‘Oku lau miliona ‘a e pa’anga ‘oku mole he ngaahi toutai ta’efakalao ‘o fetuku ‘etau ika he kau toutai ta’efakalao, ko e ‘ikai hatau ngaahi naunau lahi mo fakonopooni ki tahi. Pea ‘ikai ha lauki he maumau kuo fakahoko ‘e he faito’o konatapu ki he ngaahi fonua ‘o e Pasifiki, Pea mei hono totongi fufuu ‘a e kau taki ‘o e ngaahi fonua mo e kau ma’umafai ma’olunga, ki he ngaahipalopalema ‘i he sosaieti.
He kuo fakapapau’i koe faito’o konatapu lahi taha ‘oku laku ia he ngaahi vaka ‘i tahi pea toki fetukuvaka mai ‘e honau kaunga faihia ‘i Tonga ni. Ka ko e tokoni kuofakahoko ko e ‘epoki fo’ou.
‘Oku ‘iai ‘a e mahamahalo ‘oku kau he aleapau fakamo’oni, ke ngaue’aki pe ‘ataa ki ‘Amelika ke ne ngaue’aki ‘a e potungaue ‘o Tonga ke ne le’ohi.
‘Oku te’eki ‘iai ha lau‘a Siaina ki he fengaue’aki ko’eni mo ‘Amelika, he ko e kaveinga mahu’inga ia kiai ke ne lava ‘o ma’u ha faingamalie ke ngaue fakakautau mo Tonga, ka ‘oku fakapapau’i ‘e ‘Amelika mo ‘Aositeleliahe ‘ikai teitei hoko ia.
