Ko e talu ‘a e lele ‘a e tau ‘a ‘Amelika mo ‘Isileli hono ‘ohofi laulapuna ‘o Iran, mo e kei fakafepaki ngutu pe ‘a Iran ‘i he mitia. Pea ko’ene a’u mai ‘eni ki he uike ni mo e kei fefeka ange ‘enau haa mai he mitia ‘o fakafepaki ki ‘Amelika mo ‘Isileli. ‘Oku nau fakamanamana ke fakafepaki’i fefeka ‘a ‘Amelika pea kapusi kinautolu mei Iran. 

Kuo nau fana loketi ki he ngaahi fonua kaunga’api ‘oku ‘iai ‘a e ngaahi ‘apitanga fakakautau ‘a ‘Amelika, ki he ngaahi feitu’u mahu’inga hangee ko e ngaahi falengaue haka lolo. Pea ko e fakamuimui taha ko’enau fakamanamana ‘o pule’i ‘a e halanga vaka fakavaha’apule’anga ko e Strait of Hormuz, ke hiki mamafa ai ‘a e totongi ‘o e lolo ‘i mamani. 

Na’e tui ‘a Iran ko’ene fo’i mahafu ‘eni ke ne nono’o ‘aki ‘a ‘Amelika mo mamani kenau tukuloloange ki he’ene ngaahi fiema’u. Pea na’e mo’oni, he na’e kamata ‘osi ongo’i ‘e mamani ‘a e hiki mamafa ‘a e lolo kau ai ‘a Tonga ni. Na’e hoko ‘eni ke too kehekehe ai ‘a ‘Amelika mo e ngaahi fonua ‘Iulope ‘oku nau memipa he NATO, ‘i he ‘ikai kenau loto ke tokoni ki ‘Amelika hono tau’i ‘a Iran ‘i he Strait of Hormuz. Na’e hoko ‘eni ke faka’ita ‘a Trump ‘o fakahahaa ‘a e mafi fakakautau ‘o ‘Amelika, hoko atu ai mo hono tu’usi ‘ene tokoni fakakautau lau piliona he ta’u ki he NATO. 

Kaekehe na’e ki’i fakapoi ‘a Trump mo ‘Isileli ki ha alea melino ‘i he uike kuo’osi, kae faifika mai ‘ene kau Seniale mei he Pentagon pe koeha ‘a e fo’i mahafu ke fakangata’aki ‘a Iran. Na’e fakatokolahi mai ‘a e ngaahi vaka uta vakapuna mo e ka sotia ‘alu lalo ki he ngaahi fonua kaunga’api ‘o Iran, ‘o tali ke kamosi ange he kelo kanau fakatu’uta ki Iran.    

‘I he taimi tatau kuo fakatu’uta ‘a e tautahi ‘a ‘Amelika ki he Strait of Hormuz, ‘o pule’i ‘a e halanga vaka, ke ‘oua na’a toe huu ha vaka lolo kitu’a mei he ngaahi uafu ‘o Iran pea ta’ofi mo ha vaka ke huu ki he ngaahi uafu ‘o Iran mo ha uta. Ko e fo’i taa ‘eni na’e ongo’i ai ‘e Iran ‘oku fu’u vevela ‘aupito ‘i he ‘uhinga lalahi ‘ua. ‘Uluaki ko e tu’u ‘enau ma’u’anga pa’anga lahitaha ko’enau ngaahi vaka uta lolo, kae tautefito ki Siaina mo Lusia mo e ngaahi fonua ‘Iulope mo ‘Esia pea ko e $500 miliona he ‘aho ‘oku ma’u mei ai ‘o fakapa’anga ‘aki ‘enau va’a fakakautau.              

Ko e tu’u ‘a e ma’u’anga pa’anga ko’eni ‘a Iran, he ‘ikai toe lava ‘o fua ‘ene fakamole fakakautau ‘o a’u ki he vahe ‘a e kau Sotia, ‘aia ‘oku tauhi ‘aki honau ngaahi famili. Kuo tu’u mo e tokoni kehekehe ‘a e pule’anga ki he kau Sotia ko e sino mahu’inga taha ‘o Iran, ke kamata veiveiua ‘a e kau Sotia koeha ‘a e me’a ‘e hoko atu ai.

Ko hono ua, ko e ta’ofi ‘o e ngaahi vaka uta koloa, kuo tu’u ai ‘a e ngaahi pisinisi, si’isi’i ‘a e koloa mo e fiema’u angamaheni ‘a e kakai pea kuo a’u ki he kakai ‘oku nau kei poupou fefeka ki he pule’anga Iran, kuo nau ‘ita he ‘ikai ha pa’anga mo ha koloa mei he pule’anga ko e me’a ia na’anau kei poupou fefeka ai. Ko e tu’u leva he taimi ni kuo vahe tolu ‘a e fonua. Ko e tafa’aki ‘e taha ‘a e kau ma’u mafai he pule’anga hangee ko e kau Minisita mo e Palesiteni. Ko e tafa’aki ‘e taha ‘o e kakai ‘oku fakafepaki ki he pule’anga pea ko e kulupu hono tolu ko e va’a fakakautau ‘a Iran.

Kuo loto ‘a e kau Minisita Kapineti ke fai ha alea melino, ka ‘oku kei tu’u kaivi pe ‘a e kau taki he Sotia ke hoko atu pe ‘a e fakafepaki. Pea kuo mahino pe kulupu ‘o e kakai fakafepaki ke to’o ‘aupito ‘a e pule’anga lolotonga mo’ena va’a fakakautau. Ka ko e malie ‘oku ‘alu pe taimi ke toe tokolahiange ‘a e kakai mo e kau Sotia ‘oku kau ki he kau fakafepaki, fakataha mo e Pilinisi Kalauni ‘o Iran. Pea ‘oku tui ‘a e tokolahi ‘o e kau ‘analaiso fakakautau, ko e tolotoloi ‘e ‘Amelika ‘a e alea fakamelino, kae hanga pe he kakai totonu ‘o Iran ‘o tau’i honau pule’anga fakatikitato. He kuo ‘osi faliki holo ‘i loto Iran ‘a e kau sipai ‘a ‘Isileli mo ‘Amelika ke tokoni ki he kau fakafepaki, he ko e me’a ia na’e tangi kiai ‘a e kau fakafepaki ke ‘ohofi ‘a ‘Amelika mo ‘Isileli ‘a Iran kenau tau’ataina mei he pule’anga faka’isilami ‘o Iran. .  

Kaekehe ko’eni tu’u ia he taimi ni, kuo fufulu ‘e ‘Amelika ‘a e ngaahi maina he halanga vaka, fana mo e fanga ki’i vaka ‘oku nau ‘ohofi ‘a e ngaahi vaka, fana mo e ngaahi peisi fana loketi mo e drone ‘a Iran. Ka ‘oku nau kei kaivi pe ‘a Iran ‘oku  nau pule’i ‘a e Strait of Hormuz, kae hiliange koia kuo nau a’u ki he lailai mo’oni. Kuo kamata ‘oho mai ‘a e ngaahi fonua he NATO ke tokoni, ka kuo pehee he kelo kuo ‘osi ‘a e taimi na’e fiema’u ai kimoutolu ‘oua temou toe hela mai. Kuo kamata ke ala mai ‘a Siaina mo Lusia ‘o teke ‘a Iran kenau fakamo’oni ki he fiema’u ‘a ‘Amelika ke ‘oua tenau fihia kovi he tu’u ‘enau ma’u’anga lolo ke palopalema ki he’enau ‘ekonomika.  Kuo fakamahino mei ‘Amelika ki Iran ko e me’a ‘oku fiema’u ko e fakamo’oni, ‘oua na’a toe fakappipiki mai ai hanau toe fiema’u. Ka ko e fo’i fekau ia ‘oku faingata’a ki Iran kenau tali, he ’e ‘asi atu ki mamani ‘oku nau fo’i. 

‘Oku ‘iai leva ‘a e tui ‘oku toho pate mai ‘a Siaina mo Lusia ha fo’i nga’unu ke haa ‘oku ‘ikai ke fo’i ‘a Iran, ka kuopau kenau fakamo’oni kinautolu ki he fiema’u ‘a ‘Amelika. Ka ‘oku ‘osi pule’i faka’aufuli ‘e ‘Amelika ia ‘a e halanga vaka ’o ta’ofi ai ‘a e ngaahi tokoni mei tu’a ki Iran ‘o tatau pe he fakame’atau, koloa kae tautefito ki hono sisina faka’ekonomika ‘a Iran.