Fakalalahi hono fehu’ia kau Siaina hili hono tukuaki’i ki he fetuku fanau fefine Tonga ki Siaina he ‘uhinga ta’emahino.

Kuo hikihiki too hono fehu’ia ‘a e kainga Siaina hotau fonua mo’ene tu’u ki he kaha’u. ‘I he lolotonga ‘oku hoha’a ‘a e kakai ‘o e fonua ki he’enau tokolahi, fakalele pisinisi lahi kae tautefito ki he’enau founga fakalele pisinisi ta’efaitotonu mo’enau felave’i mo e kau taki ‘o e fonua. Ka ‘oku tuhu kotoa ‘eni ki he lahi ‘enau mafi fakapa’anga ke malava ‘a e me’a kotoa pe ‘oku nau fiema’u he fonua ni.

Ko e lolotonga ‘a e kei hangee honau fo’i hingoa ko Hina mo Sinilau, kuo toe mapuna hake mo e fo’i kevainga mamafa fekau’aki mo e fetuku ‘o e fanau fefine ki Siaina, he ‘uhinga ‘oku tukuaki’i ko e fetuku ta’efakalao pe ‘oku ‘iloa fakamamani lahi ko e Human Trafficking.

Ko e fakamatala kuo tuku hake ‘e ha fa’ee ko hono ki’i fakafotu na’e kau ‘i he ‘ave ki Siaina, na’e ‘ave kinautolu ko e taumu’a ke kumi hanu mo’ui mo e ngaahi palomesi kehekehe. Ka ‘i he’enau a’u kiai kuo kehe ia ‘o fakamalohi’i kinautolu ke mali mo e kakai tangata Siaina pe kenau fakafanau. Ko e taimi ‘oku nau talangata’a ai ki he fiema’u ‘a e fefine Siaina na’ane ‘ave kinautolu, ‘oku ‘ave leva kinautolu ‘o loka he loki ‘o fakata’ekai’i ko hono tautea.

‘Oku tukuaki’i he fakamatala ‘a e finemui ni ki hono mehikitanga mei ‘Amelika na’e fai kiai ‘a e kumi tokoni, ko e fefine ko Ma’ata ‘Aso pea mo e fefine Siaina ko Julie. ‘I he taimi tatau ‘oku ngaue ‘a e kau Polisi ki he kakato mo e mo’oni ‘o e talanoa ka ko e ngaahi fakamatala kuo ‘osi ‘ave takai ‘i he ope.

Na’e tuai ‘a e kau Polisi Tonga ke tuku mai ‘enau lau ki he kaveinga talanga’i lahi ko’eni, kuo tamu’omu’a mai ‘a e ‘ofisi faka’amipasitoa ‘a Siaina ki Tonga, ‘o tuku mai ‘enau ongoongo tukuatu ‘oku fakahoko ‘a e ngaue ‘a e kau Polisi ‘i Siaina mo e ‘ofisi ‘i Tonga ni ki he fakamatala kuo ‘ave holo he ope. ‘Oku mahino ko e feinga ‘a e ‘osifi ke fakalelei’i honau ongoongo he kuo ‘ita ‘a e kakai ‘o e fonua ki he fefine Siaina mo e kakai Tonga ‘oku kaunga ki he tukuaki’i ‘oku fakahoko pea ‘oku ‘asi kovi ‘a Siaina ki Tonga lolotonga pe ‘oku lahi ‘a e ta’efiemalie ‘a e kakai ki he kainga ni ‘i he ngaahi kaveinga lahi.

Kaekehe kuo tuku mai he kau Polisi Tonga ‘enau ongoongo tukuatu ki he kaveinga ni mo e fakatotolo ‘oku nau fakahoko. Pea mo e fakatokanga ki he kakai ‘o e fonua ke fakapapau’i ‘enau ma’u’anga fakamatala ‘oku tonu mo pau. Ka ‘oku fehu’ia he tokolahi pe koeha ‘oku ‘ikai fakahoko ai he kau Polisi ‘enau ngaue he vave taha, kae hangee ‘oku nau feinga kinautolu ke malu’i ‘a e ongoongo ‘o e kau Siaina. Pea ‘oku fai ‘a e hoha’a na kuo ‘osi fetu’utaki ‘a e ‘ofisi faka’amapasitoa ia ki he kau Polisi.

‘Oku kau ‘eni he kaveinga ‘oku totonu ke fakamaatoato ‘a e ngaue kiai pea tokanga’i mo e fakafe’atungia mei he ‘ofisi faka’amipasitoa mo e kau Siaina ‘i Tonga ni, kae tuku ‘a e fakatotolo ke tau’ataina pea ke faitotonu ‘a e kau Polisi kae ma’u ha ola totonu mo mo’oni. ‘Oku ‘iai mo e hoha’a na’a ngaue’aki he kainga ni ‘enau mafi fakapa’anga ke totongi’aki ‘a e fanau kuo kau he palopalema ni ke liliu ‘enau fakamatala, koe’uhi ko ha totongi pa’anga lahi.

He ko e taha ia ‘o e me’a kuo ‘ohake he taimi ni, kuo ‘iai ‘a e fakamatala ia mei he konga ‘o e fanau ni, ko e me’a na’e hoko ko honau loto pe ‘o kinautolu na’e ‘ikai fakamalohi’i. Ka ‘oku kehe ia mei he fakamatala ‘a e mehikitanga mei ‘Amelika, ki he fakamatala kuo ne ma’u hangatonu mei hono fakafotu. 

Kuo pehe foki kuo foki mai ‘a e ki’i ta’ahinga ‘e taha pea ko e toko ua ‘oku nau kei nofo hotele ‘i Siaina pea fengaue’aki mo e kau Polisi mo e feinga kena foki mai ki Tonga ni, he kuo puke he famili ia na’e mali kiai ‘ena paasipooti. 

Ko e taha ‘o e ma’u’anga fakamatala falala’anga ko e fefine Tonga nofo Siaina ko Sulieti Lupe. Koia ‘oku ne fengaue’aki fakahangatonu mo e fanau fefine ‘e tokotolu na’e ‘ohake he ope.

‘I he’ene fakamatala ko’ene kaunga ki he kaveinga ni ko e fetu’utaki mei Tonga mei he’ene ongomatu’a, ‘oku ‘iai ‘a e fefine Tonga nofo ‘Amelika ke tokoni ki hono famili ‘oku palopalema ‘i Siaina. Na’ane fakapapau’i ko e mo’oni ‘oku faka’ofa ‘enau nofo ‘i Siaina pea ‘oku nau homeless pea na’ane ‘ave ki he hotele mo tokanga’i kinautolu. Na’e talu ‘a e feinga kole tokoni ‘a e fanau ni mei Tisema pea mo e ‘ikai, ka na’ane toki ma’u ‘a e fetu’utaki he ‘aho 20 ‘o e mahina ni pea ko’ene kaunga ki he me’a ni ko e tokoni pe ki he fanau ha feitu’u kenau nofo mo fiemalie ai pea ke feinga’i ‘enau foki mai ki Tonga ni.

Na’ane toe fakama’ala’ala ki he kakai kuo tokoni fakapa’anga ange mei ‘Amelika ke totongi ‘a e nofo hotele mo e tikite vakapuna foki mai ‘a e fanau ki Tonga, ‘a e fouunga na’e fakamole kiai ‘a e pa’anga.

‘Oku ‘ikai ‘ilo koeha ‘a e loloa ‘o ha hoko ‘a e fa’ahinga ngaue pehe ni kapau ‘oku mo’oni he fonua ni. Kohai ‘a e kakai ‘oku kaunga kiai pea kapau ‘eni ko e kakai Tonga pe ‘oku tokoni lahi kiai pea ‘oku totonu ke hilifaki ‘a e tautea taupotu taha.

Kaekehe ‘e malie ‘a e kaveinga ni, he ‘e feinga ‘a e ‘ofisi faka’amaipasitoa ke malu’i honau ongoongo mo honau fonua. Ka ‘e feinga ‘a e famili kuo nau tuku mai ‘a e fakamatala ke tuku mai ‘a e fakamatala kotoa pe ki he tukuaki’i kuo fakahoko pea ‘oku ‘ikai ketau tatali ki ha ola ‘e ma’u.

Leave a Comment