Fakahikihiki’i timi Tala neongo ‘enau ulungia he ongo ‘uluaki va’inga, ka ko honau hisitolia Fakaofo

Kuo fakahikihiki’i he ngaahi mitia lalahi ‘o Mamani kau ai ‘a e BBC ‘o Pilitania ‘a e tu’unga ‘oku ‘iai ‘a e timi Netipolo fakafonua ‘a Tonga ko e Tala henau kau atu ki he fe’auhi ‘a e Sipoti Kominiueli he lolotonga ni ‘i Pilitania. Pea neongo ‘a e ulungia ‘a e ‘uluaki va’inga ka na’e ofo ‘a e kau faiongoongo he hisitolia ‘o e timi Tala, kenau ‘alu hake mei he ta’eiloa ke ikuna ‘a e metali koula ‘i he 2022 pea fakafekiki he ngaahi timi tu’ukimu’a ‘o e Mamani ‘o e Netipolo.

ʻI he ʻaho ʻe nima pē ki muʻa ʻi he kamata ʻa e feʻauhi lahi ʻi he 2022, naʻe ʻikai ke ʻilo ʻe ha niʻihi ʻo e kau vaʻinga ʻa e hingoa ʻo honau kaungāvaʻinga. Ka neongo ia, naʻa nau ʻalu ʻo ikunaʻi ʻa e metali koula.

ʻI he 2014, naʻe ʻikai ke ʻi ai ha timi netipolo fakafonua ʻa Tonga, ʻikai ha faiako, ʻikai ha kau vaʻinga kuo fokotuʻutuʻu pea ʻikai foki ha ngaahi naunau pe feituʻu lelei ki he ako.

Naʻe fakapapauʻi ʻe he fefine naʻe ngāue ko e fefine fai polokalama Talafungani ʻi he televīsone, Salote Sisifa, ʻa ia naʻe hoko ko e CEO ʻo e Tonga Netball, te ne liliu ʻa e kahaʻu ʻo e netipolo ʻi Tonga. Naʻá ne tala ki he poate, ʻe langa ʻi loto ʻi he taʻu ʻe nima ha timi ʻe lava ʻo feʻauhi fakavahaʻapuleʻanga pea hū ki he Top 10 ʻo e māmani ʻi he 2025. Kapau heʻikai lava, te ne fakafisi mei hono lakanga.

Naʻá ne kumi tokoni mei he kau faiako ʻi muli. Ko e tokotaha pē naʻá ne tali mai ko Jaqua Pori-Makea-Simpson, ʻa ia naʻe hoko ko e faiako lahi ʻo Tonga ʻi he 2019.

Naʻá ne pehē: “ʻOku ʻikai haʻamau paʻanga. Kapau ko e paʻanga hoʻo meʻa ʻoku kumi, ʻoku ʻikai ko Tonga ʻa e feituʻu totonu. Ka kapau te ke loto ke tokoni ki Tonga, ʻe ʻikai ʻaupito te mau taʻefakamahuʻingaʻi hoʻo tokoni.”

Naʻe kamata leva hono kumi mai ʻo e kau vaʻinga Tonga ʻoku nofo ʻi ʻAositelēlia mo Nuʻusila. Ko e taha ʻo kinautolu ko Uneeq Palavi, naʻe fanauʻi ʻi ʻAositelēlia, ko ʻene faʻe ko ha Samoa pea ko ʻene tamai ko ha Tonga.

Naʻe pehē ʻe Palavi: “Ko e vaʻinga maʻa Tonga ʻoku hangē pē ʻoku ou vaʻinga mo hoku tokoua ʻe toko 15. Ko e vaʻinga maʻa ho kakai, ho anga fakafonua mo ho fonua, ʻoku mahuʻinga mamaʻo ange ia ʻi ha meʻa pē.”

Ka ʻi he 2022 naʻe toe tofanga ʻa Tonga ʻi ha ngaahi faingataʻa lalahi—ko e pā ʻa e moʻunga afi Hunga Tonga–Hunga Haʻapai, ko e sunami, pea mo e mafola ʻa e COVID-19.

Naʻe pau ai kia Pori-Makea-Simpson ke ne fili ha timi lolotonga ʻa e lockdown. Naʻá ne kumi ʻi he ngaahi mitia fakasōsiale ha kau netipolo Tonga ʻi ʻAositelēlia mo Nuʻusila. Ko e niʻihi ʻo e kau vaʻinga naʻa nau toki fetaulaki pē ʻi he malaʻe vakapuna ʻo Sydney ʻi ha ngaahi ʻaho siʻi pē ki muʻa ʻi he PacificAus Sports Netball Series 2022.

Neongo ʻa e ngaahi faingataʻa kotoa ko ia, naʻe ikunaʻi ʻe Tonga ʻa e metali koula.

Naʻe pehē ʻe he faiako: “Ko e feʻofaʻaki mo e fetuʻutaki naʻa nau maʻu ʻi honau vā naʻe makehe ʻaupito. Naʻe mālohi ange ia ʻi ha meʻa pē naʻá ku lava ʻo akoʻi mei heʻeku ngaahi tohi faiako.”

Hili ʻa e ikuna ko ia, naʻe puna hake ʻa Tonga mei he fika 42 ki he fika 7 ʻi he tuʻunga ʻo e māmani, pea nau lava ai ʻo taau ki heʻenau Netball World Cup ʻuluaki talu mei he 1999.

ʻI he taimí ni, ʻoku teuteu ʻa Tonga Tala ke nau fai honau ʻuluaki kau atu ki he Commonwealth Games.

ʻOku ʻikai ko ha talanoa pē fekauʻaki mo e sipoti. Ko ha talanoa ia ʻo e tui, loto-toʻa, feongoʻi, mo e ʻofa ki he fonua.

Mei he ʻikai ha timi ʻi he 2014 ki hono hoko ko e taha ʻo e ngaahi fonua mālohi taha ʻi he netipolo ʻi loto pē ʻi he taʻu ʻe hongofulu mā ua, kuo fakahaaʻi ʻe Tonga Tala ʻoku ʻikai ko e lahi ʻo e paʻanga pe ngaahi meʻangāue ʻoku ʻomi ai ʻa e lavameʻa, ka ko e loto-taha, tui mo e ngāue fakataha.

ʻOku moʻoni, ʻoku lava ʻe he loto Tonga ʻo ikunaʻi ʻa e māmani.

Leave a Comment