Tu’utu’uni Hon. Piukala ki he Tonga Power kenau fai ngaue ke holo ‘uhila ki he seniti .70 ki he ‘iuniti
Na’e fakahaa ‘e he Minisita ki he Ngaahi Pisinisi ‘a e Pule’anga ki he Fale Alea ‘i he ‘aho Pulelulu, kuone tu’utu’uni ki he pule mo e kau ngaue ‘o e Tonga Power kenau fai ha ngaue ki he totongi ‘o e ‘uhila ke holo ki he seniti .70 ki he ‘iunti.
Na’e malie hono toe fakamahino ‘e Piukala ki he Fale Alea, ko e ngaahi faama solar taautaha pea mo e faama solar mo e ivi mei he havili (wind mill) ko e tokoni ki he pule’anga, ‘oku fe’unga kotoa mo e $200 miliona pea ko e fu’u ivi lahi ia mei he ivi fakanatula, ka ‘oku ‘ikai kene mahino’i koeha ‘oku kei mamafa ai ‘a e ‘uhila.
‘I he lipooti fakamuimui taha, ko e 16% ‘o e ivi fakanatula mei he ngaahi faama solar mo e ivi mei he havili. Ko e konga ‘o e ngaahi faama solar ko e tokoni ia ‘a Siapani pea ko e konga ko e ngaahi solar taautaha, ‘oku nau fa’u e ivi ‘uhila mei he solar ‘o fakatau ki he Tonga Power. Ka ko hono fakahoa ‘a e fu’u fakamole lahi ki he solar ko e $200 miliona ka ko e ola ko e 16% pe ofi kiai, ‘oku fu’u ta’eta’e’uhinga ke hoko ha me’a pehee. Pea ko e fehu’i pe ko e momona ‘o e ngaue ni kohai ‘oku kai monuu ai, ko e fonua pe ko e kau fakalele pisinisi solar.
Ko e totongi lolotonga ‘oku seniti 97.78 ko e totongi fakamuimui na’e tali ‘e he Komisoni ‘uhila ‘i he mahina ko ‘Epeleli. Ko e hiki seniti ‘e 8.31 mei he 89.47 pe ko e hiki 9.29%. Pea ‘oku kau ai ‘a Tonga he mamafa taha ‘i he Pasifiki. Ko e palopalema ki he ‘uhila ko e palopalema fuoloa ‘ene fefa’uhi mo e kakai ‘o e fonua ki he mamafa ‘a e totongi ‘uhila. Na’e huu mai ‘a e kautaha ‘a e Tu’i V mo e ongo Manilala ko e Shoreline ‘o to’o ‘uhila mo e palomesi ‘e ma’ama’a ki he kakai. Ka na’e iku ia ki he taha ‘o e me’a fakaloloma taha hono tutu ‘o Nuku’alofa koe ta’efiemalie ki he tukunga na’e ‘iai ‘a e Shoreline.
Na’e fakafoki ki he kakai ‘o e fonua ‘i he 2008 ko e Tonga Power mo e fakakaukau ‘e leleiange hene foki ki he pule’anga. Ka na’e lele mai ‘a e Tonga Power ‘o ‘au ki he tu’unga kuo mama kitu’a ‘a e ngaahi palopalema lahi ‘o iku ke a’u ki he Fakamaau’anga pea tuku ai ‘a e ni’ihi kitu’a.
Ko e huu mai ko’eni ‘a Hon. Piukala kuone tu’utu’uni ai ke fakahoko ha ngaue fakavavevave ke ‘iai ha liliu he ma’u’anga ‘uhila ke fakafiemalie ki he kakai ‘o e fonua. Ka ‘oku ‘iai ‘a e faka’amu ‘e lava ke ne solova atu ‘a e kavenga fuoloa ‘o e mamafa ‘o e totongi ‘uhila.
