Tau pe ‘Amelika mo ‘Isileli ke malu’i Strait of Hormuz neongo ta’efietokoni ‘a e NATO mo e ngaahi fonua kaungame’a
Kuo tukupaa ‘a e ongo fonua kaungame’a mamae he mala’e tau ko ‘Amelika mo ‘Isileli kena ‘ai’ai ma’a tokoua pe kinaua mo Iran, pe kohai ‘e malohi he halanga vaka mahu’inga ‘i mamani ko e Strait of Hormuz, ‘o hangee ko hono ‘osi ‘oatu ‘e he ongoongo ni hono mahu’inga ‘i he uike kuo’osi.
Ko e tukupa ‘a Iran ke ne poloka ‘a e halanga vaka ni ‘e ongo lahi ki he ngaahi fonua kehekehe ‘o mamani ‘oku fakafalala ‘enau lolo mei he feitu’uni. Pea na’e kole tokoni ‘a Palesiteni Trump ki he ngaahi fonua ko’eni kenau tokoni ange hono malu’i ‘o e halanga vaka mei Iran ke ‘oua ‘e uesia ‘a mamani hano tapuni. Ka ko e pango, ko e ngaahi fonua kaungame’a mamae ‘o ‘Amelika ‘o hangee ko e NATO, kuonau kalo ‘ulu mai kinautolu ki he kole tokoni ‘a Trump.
Pea ‘oku kau ai ‘a e fonua ‘o e NATO makehe mei ai ko ‘Aositelelia, Siapani, Kolea Tonga, mo Siana. Ko e ‘uhinga ‘o e ta’efietokoni ‘a e ngaahi fonua ni, he ko’enau ngaahi va’a fakakautau ki he malu’i honau ngaahi fonua kae ‘ikai ko e fakalanga tau ‘o hangee ‘oku lolotonga hoko. Pea ko e taha ko’enau mavana si’i na’a nounou ‘enau ma’u’anga lolo ke uesia ai ‘enau ‘ekonomika mo honau ngaahi fonua. He ko e tu’u he taimi ni, ko e fonua pe ‘e kau hake ki ‘Amelika mo ‘Isileli ‘oku taketi’i ia ‘e Iran ke faka’auha ‘enau ngaahi vaka lolo.
‘Oku hoko leva ‘a e kalokalo ‘a e NATO mo e ngaahi fonua kehe, ke tukupa ‘a Trump mo ‘Isileli kena faka’ali’ali pe kinaua ke ‘ilo he ngahi fonua ko e ongo helo kinaua he mala’e ‘o e tau pea kuo teuteu ‘ena fo’i ngaue makehe ki hono malu’i ‘o e ngaahi vaka.
Kuo fakahaa ‘e Trump ki he ngaahi fonua ko’eni ko e fehalaaki lahi ‘oku nau fakahoko mo e kaha’u honau ngaahi fonua pea he ‘ikai ngalo ‘i ‘Amelika ‘a e ngaahi fonua na’e ‘ikai fie tokoni. Pea ne toe sipela mahino, ‘oku ‘ikai ke fiema’u ‘e ‘Amelika ia kinautolu pe kenau manatu’i ko ‘Amelika ‘a e fonua va’a fakakautau malohi taha ‘i mamani.
‘Oku ki’i faingata’a ki ‘Ameika ‘a e fo’i ngaue ni he ko e konga lahi ‘o e halanga vaka. ‘oku matatahi ki Iran pea ‘oku faingoufa ‘enau ‘ohofi mei loto fonua ki tahi ’aki ‘enau ngaahi drone, misaila mo e maina ‘i tahi. Pea ko e ngaue lahi ki ‘Amelika mo ‘Isileli he ko e paa ha vaka lolo ‘e taha ko e mole lahi mo e uesia lahi ki he ngaahi fonua pea uesia fakataha mo e ‘ekonomika ‘a mamani.
Kaekehe ko e hoha’a ‘a e ngaahi fonua, ke ‘oua na’a ta’ofi ‘enau ma’u’anga lolo. He ko’ene tu’u he taimi ni ‘oku $100 ki he talamu ko’ene hikihiki hake mei he $60 tupu. Ka ‘oku tui ‘a ‘Amelika ko e ngaahi fonua ko’eni ‘oku kole tokoni kiai ‘oku nau ma’u monuu ta’etotongi mei he ngaue ‘a ‘Amelika mo ‘Isileli ‘oku fakahoko, ka he ‘ikai ke toe hoko atu ‘a e heka pasi ta’etotongi koia. Pea ko’ene tu’u leva ka ikuna ‘e ‘Amelika mo ‘Isileli ‘a e tau pea tena pule’i ‘a e hlanga vaka ni pea ko e talanoa kehe leva ‘a e hoko atu, ki he ngaahi fonua ko’eni kuo kalokalo mai.
‘Oku tui ‘a e kau ‘analaiso kuo vaivai ‘a ‘Amelika mo ‘Isileli, ka ‘oku kei fakahaa pe ‘e Trump kenau manatu’i ko ‘Amelika ‘oku nau tau. Ko e ta’eloto ‘a e tokolahi ki he tau ni he ‘oku nau tui ko ‘Isileli ‘oku fusi atu ‘a ‘Amelika, ka ‘oku tui ‘a Trump ka ‘ikai tokoni ki ‘Isileli ‘e uesia kotoa ‘a mamani ‘e Iran. Pea ‘oku ‘ikai tuku hono tukuhifo ‘e Trump mo ‘Isileli ‘a e kau taki ‘o Iran pea kuo papaka ‘a e kau taki ‘o Iran ko hono taketi’i kinautolu ke tamate’i. Ka ‘oku nau kei ‘asi mai pe mo e pole tau neongo ‘oku ‘ikai ke ‘asi mai hanau ngaue fakakautau fefee.
He kuo fakahaa ‘e ‘Amelika mo ‘Isileli, ko e ngaahi ‘apitanga tau ‘a Iran ‘oku keli loloto ‘o ngaahi ai ‘enau drone mo e misaile ‘oku ui ko e Missile City, kuo faka’auha ia ‘e he ongo fonua ni ‘o ta’omia ai ‘a e kau sotia tokolahi mo’enau uu drone mo e misaila ‘o ‘ikai toe lava ‘o fana. Ko e va’a tautahi ‘a Iran kuo ‘osi kotoa hono faka’auha pea pehee ki he’enau va’a laulapuna kuo ‘ikai toe ‘iai ha vakapuna tau ia ‘e toe. Ko e ki’i ivi ‘oku ma’u he va’a fakakautau ‘e Iran he taimi ni’oku fu’u faka’ofa ‘aupito.
‘I he taimi tatau ‘oku kei ‘asi mai pe kau taki ‘a Iran ‘oku kei toe ‘o fakahaa, ko e tau ko’eni ‘e luelue atu he ta’u ‘e 10 kae ‘oleva kuo ongo’i ‘e ‘Amelika ‘a e fu’u mafi ‘o Iran. Pea ko e tu’u ko’eni ‘oku ‘ikai ‘ilo kohai ‘oku palafu mo hai ‘oku malohi, ka ko e me’a pe kuo mahino ‘e mamafa ange ‘a e lolo mo e koloa ki he kaha’u.
