Loto mamahi kau poupou MMT he falani tohi lea kapekape na’e tui he fanau va’inga
Ko e ‘alu atu ‘eni ke a’u ki he ngaahi va’inga mahu’inga ‘a e fanau va’inga Mate Ma’a Tonga pea ‘oku mahu’inga ke tonu ‘a e me’a kotoa mei he fakamalohisino mo’enau ngaahi polokalama fakaakeake (recover). Pea ‘oku mahu’inga mo e anga ‘enau fakafeangai ki tu’a ki he kakai mo e mitia, ke malu’i ‘a e ngeia ‘o e timi, mo e anga ‘o e nofo.
Ka na’e haa mai ‘a e loto mamahi ‘a e kainga Tonga ‘i he ngaahi ‘ata ‘o e fanau va’inga, mo e falani ‘oku ‘asi ai ‘a e lea ta’efe’unga ‘i he anga ‘o e nofo fakatonga. Ko e loto mamahi lahi ‘a e kainga Tonga, he hangee ‘oku ‘ikai anga faka’apa’apa pea ta’etokanga’i he fanau va’inga ‘a e ‘ulungaanga faka-Tonga. ‘Oku nau fakafofonga’i ‘a Tonga he va’inga Liiki ko’enau laukau ‘aki ‘a honau tuku fakaholo mo e ‘ulungaanga. Ka ko’enau tui ‘a e ngaahi falani ‘oku ‘asi ai ‘a e lea kapekape, ‘oku vakai atu kiai ‘a e ngaahi Tamai, fa’ee, tuofafine mo e fanau. Koeha leva ‘a e anga ‘o e fakakaukau atu kiate kinautolu mo e sipinga ‘oku nau fakahoko.
Ko e me’a tatau ki he fo’i vitio ko hono hanga ‘e he Mate Ma’a Tonga tutuku ko Konrad Hurrel ‘o fusi’i ‘a e talausese ‘o Sione Hopoate lolotonga ‘enau kiu ki he kanita check-in ‘i mala’e vakapuna. Ko e to’onga fakakata ‘eni ‘oku ‘ikai totonu ke fakahoko he kakai tokolahi. ‘Oku ‘iai pe fakakata mo hono feitu’u, ka ‘oku hangee ‘oku ‘ikai ‘ilo he fanau ia ‘a e me’a totonu ke fakahoko hono feitu’u totonu.
Kohai na’ane foaki ‘a e falani ma’ae fanau?
Kimu’a hono fehu’ia pe kohai na’ane ‘ave ‘a e falani ki he fanau pea ‘oku ‘ilo pe ‘a e tokolahi ia ki he tokotaha koia. Ka ko e me’a ni ‘oku ‘ikai ha taha ia he fanau va’inga ‘oku ne ‘ilo ‘a e fo’i lea kapekape he falani pea ‘ikai pe ha taha ia he timi te ne lotolahi ke lea atu ke tuku he ‘oku kovi.
Kaekehe ‘oku ‘ikai ke faingata’a hono ‘ilo ‘a e tokotaha na’ane foaki ‘a e falani ki he fanau. Ka ko e fehu’i pe ‘e fakahoko nai ‘e he Komiti ha ngaue ki he tokotaha ko’eni, pe ‘e hoko ‘enau tauhi vaa ke fa’iteliha pe ‘a e tokotaha ni ia he’ene me’a ‘oku fakahoko ki he timi, kae ngalivale ai ‘a e fonua.
Ko e tokotaha ‘oku mahalo’i kiai ‘a e ngaue ki hono taa ‘o e ngaahi falani ‘oku ‘ikai sola ia ki he tokolahi. Pea kuo hangee hono hingoa ko Hina mo Sinilau ‘i he kovi ‘i he ngaahi mitia muli, ka ‘oku kei loto pe ‘a Tonga ia ke fakakau ‘a e tokotaha ni ki he ngaahi me’a ‘a e timi pea ko hono ola ee ko e ngalivale ‘a e timi kae ‘ikai tokanga ia kiai he ‘oku ‘ikai tokanga pea anga pe ia ki he ngalivale.
Kole Fakamolemole ka kuo tomui pea na’e ‘ikai totonu ke hoko.
Kuo tuku mai he fanau mo e Poate ‘a e timi Fakafonua Tonga Rugby League ‘enau kole fakamolemole pea to’o mo e ngaahi ‘ata na’e ‘asi ai ‘a e falani mo e lea kapekape. Kuo ‘iai ha ni’ihi ‘oku feinga ke fakatonuhia’i ‘a e fanau, ka ko e sio ‘a vale mo e poto kiai ‘oku mahino ‘oku kovi.
Na’e fakahaa ‘e he Kaniva ‘a e pehee mei he Komiti na’e ‘ikai kenau ‘ilo pe faka’ataa ‘a e vala ko’eni ki he timi kenau tui. Ka ‘oku nau kole fakamolemole ki he me’a kuo hoko.
Ko e kau ‘ofisiale ‘o e timi Mate Ma’a Tonga ko e kau Palangi kotoa, ko e ni’ihi ‘oku taka ofi holo he kau faiako mo e fanau ko e meimei tupu ‘i muli. Ko e tokolahi taha ‘o e fanau va’inga na’e fanau’i ‘i muli pea ‘oku mahu’inga ke ‘iai ha tokotaha lelei ke ne tokanga’I ‘a e tafa’aki ko’eni, ‘oku ne maheni lelei mo e anga faka-fonua.
Va’inga Sapate ‘a e timi ‘o e fonua na’e tuku ki Langi.
Kaekehe ko e pole faka’osi ki he timi ko e teu ‘enau va’inga he ‘aho Sapate. Ko Tonga ‘oku ‘iloa ‘i Mamani ko e fonua Kalisitiane pea mo hono tauhi ‘o e Sapate ke ma’oni’oni. Kuo lahi ‘a e longoa’a pe ‘oku kei totonu ke va’inga Sapate ‘a e ngaahi timi fakafonua ‘a Tonga he ngaahi fe’auhi. Ka ‘oku haa mai ‘oku ‘alu ke mole atu ‘a e tui ki he tefito’i mo’oni hono tauhi ‘o e Sapate ke ma’oni’oni pea lahi mo e faka’uhinga fakapoto. Ka he ‘ikai ke toe liliu ai ‘a e fono ‘a Sihova ke fakatonu ki he’etau fiema’u.
‘Oku tui ‘a e tokolahi kuo tau ‘osi fo’i ki tautolu kia Sihova he va’inga he Sapate kae toe ‘eni ‘a e papa tohi kai ‘a e fe’auhi Ipu ‘a Mamani he Sapate pe kohai ‘e malohi ‘i Tonga pe Ha’amoa. Pea kapau tetau toe fo’i ‘i Ha’amoa tetau fo’i tu’o ua, fo’i kia Sihova toe fo’i ‘i Ha’amoa.
