Toki Ukamea (Hon.Piukala) lahi hono faingamalie ke pukepuke hono Sea, lahi mo e pole ke mole hono sea
‘I he’etau fakaofiofi atu ke fakahoko ‘a e fili lahi ‘o e Fale Alea ‘o Tonga ‘i he mahina ko Novema, ‘oku ‘alu ke toe malie ange hono vakai’i ‘etau kau Fakafofonga lolotonga pea mo e kau kanititeiti ki he fili.
Tetau ki’i vakai kia Toki Ukamea pe Hon. Piveni Piukala ko e Minisita Polisi mo e Potungaue ki he Ngaahi Pisinisi Lalahi ‘a e Pule’anga ‘o Tongatapu 7. ‘I he fili ‘o e 2021 na’e fo’i ai ‘a Piukala kia Sangster Saulala, ka na’ane hopo’i ‘o halaia ki he totongi fufu ‘o e fili ‘o mole ai hono Sea. Na’e fakahoko ‘a e fili si’i ‘o ikuna ‘e Piukala.
‘I he Fale Alea ko e me’a lalahi ‘e ua na’e ‘iloa ‘aki ‘a Piukala. ‘Uluaki ko e tangata ngaue lelei pea toe ‘iloa pe ko e tangata ‘ulungaanga kovi. Na’e ‘asi ia he taimi ‘o e Fale Alea, ko e taha ia ‘o e tangata tipeiti lelei taha he fale mo’ene ngaahi poini ‘oku talanga mo taukave’i. ‘I he’ene heke hake ko e Minisita ‘i he mahina ko Ma’asi ki he Potungaue Polisi mo e MPE na’e toe huelo ange ‘ene ngaue ki he gaahi kaveinga mahu’inga ‘o hangee ko e faito’o konatapu, ko e Kautaha ‘Uhila ‘a Tonga mo e Lulutai.
Pea kuo tui ‘a e tokolahi ko e Minisita Polisi lelei taha ‘eni kuone heka ki he Sea ‘o e Minisita Polisi. Ko e ‘uhila kuo toe ma’ama’a ange pea ‘oku ‘amanaki ke toe ma’ama’a ange ki he Sanuali ‘o e ta’u fo’ou kapau ‘e kei nofo ai pe ‘a Hon. Piukala ‘i he lakanga Minisita.
Na’e ‘ikai ke puli ‘ene pole’i ‘a e Hau kuo unga fonua Tupou V ‘i he mitia fakasosiale pea mo’ene fakafepaki lahi ki he fale ‘o e Tu’i, ‘i he’ene kei hoko ko e taha ‘o e kau fale’i fika ‘uluaki kia ‘Akilisi Pohiva. Ka ko e ‘aho ni, kuone lalanga hono vaa mo e fale ‘o e Tu’i, ‘o fakafou hono kaunga Minisita ko e Tama Pilinisi Kalauni ‘o Tonga, Tupouto’a ‘Ulukalala. ‘Oku mahino ‘ena fu’u vaofi ‘i hono hanga ‘e he Tama Pilinisi ‘o foaki hono hingoa ko e Toki Ukamea pea mo hona ngaahi ‘imisi taa ‘i he ngaahi feohi’anga sosiale kehekehe pe.
Ko e ngaahi ngaue kotoa ‘a Hon. Piukala ‘oku tau vavalo atu ai ‘e kei ‘iai hono faingamalie lahi ki he Sea ‘o Tongatapu 7.
Kaekehe ‘i he tafa’aki ‘e taha, ko e ngaahi hingoa kuo mahino tenau kau he fakafekiki mo Toki Ukamea ‘oku ngalingali te na to’o ‘a e fika lahi mei ai.
Ko e Kanititeiti pole lahi taha kia Piukala ko Dr. Makataliuku Tau’aho ‘Ahokovi, ko e faiako ‘i he Christ’s University ‘a e siasi Tokaikolo ‘ia Kalaisi. Ko’ene huu mai te ne to’o ‘a e tokolahitaha ‘o e kaungalotu Tokaikolo, ko honau ‘ulu’i ‘ofisi ‘i Lavengamalie. Pea neongo ‘a e mavahe ‘a e konga ki Ha’ateiho ki he Mo’ui Fo’ou ‘ia Kalaisi ka ‘oku ‘iai pe felave’i he kaingalotu ni. Ko e taha, ko Makataliuku ko e tupu hake pe ‘i Tofoa ako mo va’inga ‘akapulu pea feohi mo e kakai ‘o Tofoa. Ko e tu’u koia ko e famili, maheni, siasi mo e kaunga va’inga tenau fili kotoa he tokotaha ni.
Pea ka faifaiange ‘oku teke malohi ‘a e fakafofonga maloloo, Sangster Saulala ‘i he Dr. pea ko e fu’u malohi lahi ia ki he kemipeini ‘a Makataliuku.
Ko e kanititeiti hoko ko e fefine ‘iloa ko ‘Eleni Mone. ‘Oku ‘ikai puli hono tu’unga fakaako mo e pupuitu’a he mala’e ‘o e lotu pea pehee ki he ngaue fakapule’anga. ‘Oku ne lolotonga hoko o e HRSD Country Focal Officer, Tonga Ministry of Justice). Tokoni Komisiosna Polisi maloloo mo e Sekelitali maloloo ki He’ene ‘Afio Taufa’ahau Tupou IV. Ko e tokotaha totonu ia ‘i Tofoa ‘ia hono kainga mo e kaunga siasi ‘i he SUTT.
‘Oku toe ta’ota’o mai mo e pole lahi ‘i he’ene (Piukala) hoko ko e PTOA. Kuo movete ‘a e PTOA ‘o mole ai ‘a e kau fili tokolahi. ‘Oku toe hoko mo’ene ofi ki he Tama Pilinisi Kalauni ke hange kuo hiki ‘ene tui mei he ngaahi tefito’i tui ‘o e liliu fakatemokalati, na’ane taukave’i kimu’a kae pou[pou ki he fale ‘o e Tu’i. Pea ‘oku kau ai ‘ene tui ‘oku ‘ikai fiema’u he liliu fakatemokalati kakato. ‘Oku tui ai ai ‘a e tokolahi ‘e ngali afe ‘a e tokolahi ‘ene kau poupou PTOA koe’uhi ko e hangee kuo ‘ikai ke kei tui ki he ngaahi poutuluki ‘o e Temokalati.
Ko e ongo kolo lalahi taha ‘i Tongatapu 7 ‘a Ha’ateiho mo Tofoa pea ko e ongo kolo ‘oku tokolahi ai ‘a e kau muimui PTOA.
Kaekehe ko e pole kia Toki Ukamea ‘oku ha’u ia mei he kau Kanititeiti fo’ou pea pehee ki he too kehekehe mo’ene kau muimui ko’ene ofi ki he fale ‘o e Tu’i. Katau toki vakai ange pe ‘e nofo ‘a e peni ‘a e kau fili he’ene ngaahi ngaue pe ko e ngaahi pole ‘o hangee ko hono ‘ulungaanga mo’ene ofi ki he Tama Pilisinisi ke liliu ai ‘ene tui fakapolitikale.
