Lotomamahi kakai tokolahi he tala Palemia ko e kakai TALATOO kakai Tonga ki he kau Siaina
Kuo lotomamahi mo mo’utafu’ua ‘a e tokolahi he me’a ‘a e Palemia ‘i he polokalamaPress Club mo e kau faiongoongo pea mo e ni’ihi kehe na’e fakaafe’i ki he polokalama ni. ‘I he’ene fakahaa ko e kakai TALATOO ‘a e kakai Tonga ‘oku nau fehu’ia ‘a e fakalele pisinisi ‘a e kau Siaina‘i he fonua ni.
‘Oku nau tui ‘oku kau ‘eni he lea siolalo mo lea vale ke ha’u mei ha Palemia ‘o ha fonua ke tukhifo ‘a e kakai ‘oku ne taki. Pea ‘oku ‘ikai kenau ofo he na’e ‘ikai ke fili mai ia he kakai pea ko e ‘uhinga ia ‘o ‘ene me’a pehee ki he kakai ‘o e fonua. Ka ‘oku fakamamahi he ‘oku ‘ikai mo’oni ‘ene tukuaki’i kae hangee ‘oku ne taukave’i ‘a e kau Siaina koe’uhi ko e me’a ai ‘a e ‘AmipasitoaSiaina pea ‘oku ‘ikai ketau ‘ilo ki ha toe ‘uhinga kehe ange.
‘Oku tui ‘a e ni’ihi ko’eni, ko e tu’unga koia ‘o e Palemia ko e Nopele ‘oku kaunga lahi ia ki he me’a ma’ulalo na’ane fakahoko. ‘I he’enetupu hake he lotofale ‘oe Nopele ‘oku lahiange taimi ‘oku ‘ikai ke ne a’usia ‘a e faiangata’a ‘oku a’usia he kakai ‘o e fonua pea ‘oku ‘ikai ha ofo he’ene me’a siolalo ki he kakai.
‘I he tui foki ‘a e tangata’eiki Palemia ko e ngaue tatau pe na’e fakahoko ‘e he Tonga ‘i he ngaahi ta’u mai kimu’a, ko e ngaue tatau pe ‘oku fakahoko he Siaina ka ‘oku fakahoko ia ‘e he Siaina ‘o lelei ange. Pea ‘i he ‘uhinga ko e kakai ngaue malohi pe kinautolu. Na’ane me’a foki na’e ‘iai pe ngaahi faingamalie fakapa’anga mo e faingamalie kehekehe ka na’e ‘ikai ketau ngaue’aki.
Ka ‘oku tui ‘a e tokolahi, ‘okutoo nounou ‘a e Palemia ke ne fakama’ala’ala ‘a e ngaahi puipuitu’a (motivation) ‘oku ne faka’ai’ai ‘a e Siaina ke ngaue malohi ‘o fakahoa ki he fakaivia ‘oku ma’u ‘e he Tonga. He kapau na’ane lava ‘o fakamatala mai ‘a e tafa’aki mahu’inga koia ‘aki ha ngaahi fakamo’oni pea ‘e tonu ‘ene me’a. Ka ‘oku me’a pe ia ‘i he tu’unga haa mai ‘oku lahiange pea tokolahiange mo e ma’ui’ui ange ‘a e pisinisi ‘a e Siaina.
Na’e fetu’utaki tohi ‘a e ongoongo ni ki he kau tangata pisinisi ‘iloa he fonua pe koeha ‘ene vakai ki he me’a ko’eni ‘a e Palemia, ka na’ane pehee ki he ongoongo ni, “’Oku kau ‘enihe lea siolalo mo lea vale, he ‘oku ‘ikai ha’ane ‘ilo ki he uesia ‘oku hoko ki he kakai ‘o e fonua ‘i he kaveinga ni pea ‘ikai ha’ane ‘ilo loloto kiai, koe’uhi ko e nopele ia pea ko hono fakamamahi iahono fili mai ‘o e kakai pehe ni ki he lakanga taki.
“Neu fiefia hono fili ke PM he neu ‘amanaki lelei kiai. Hange he’ene Statement ko‘ena ‘o to’o ‘eku falala mo’eku ‘amanaki lelei ki he PM fo’ou ni, ‘osi’osingamalie. Taha ‘ena he ‘isiu lahitaha mo lavea lahitaha ai ‘a e Fonua. Pea tetau tali ki he PM mo ha Pule’anga tenau o mai ‘o fai ha me’a kiai. Neu kau au he ‘amanaki ‘e lava ‘e he PM mo e Pule’anga fo’ou ko’eni. To e fu’u pango ‘ohua ange ‘eni ia kapau ko’ene tali ‘ena. Tali: – Ma’ulalo – Siolalo.”ko e tangata pisinisi ia mei he vahe Hahake.
‘Oku fakamamahi he na’e feinga ‘a e kakai ‘o e fonua ke fakahoko ha fakalelei, ‘o hangee ke fa’u ha lao ke fakakehekehe’i ‘a e Tonga totonu mei he Liliu kakai Tonga, ke lava ‘o fakangatangata ‘a e kau Siaina mei he ngaahi pisinisi ke tukuma’ae Tonga. Ka ‘oku mahino ‘eni ‘e ‘ikai pea tena fe’auhi pe, ka kuo mahino ‘a e kehekehe ‘o e ivi fakapa’anga ‘o e Tonga mo e Siaina.
Ko e fakaivia ‘a e pule’anga ‘oku fakangatangata moia ke ne fakatataua ‘a e faingamalie fakapa’anga ‘o e Siaina. Pea ko hono ‘ai mo’oni, ko e lele lelei ‘a e ngaahi pisinisi Siaina ko e lahi ‘enau pa’anga fakaivia. Ka ko e Tonga ko e ‘ai ke ‘alu ki he pangike ‘okuholomui ‘a e tokolahi koe me’a malu’i, kae faingamalie pe kakai tu’umalie. ‘Oku ‘ikai pe ngalo ‘a e lave ‘a Piveni Piukala ki he kaveinga ni, ‘ene tukuaki’i ‘a e kau taki ‘o e fonua ki he fengaue’aki moe kainga ni. Pea ‘oku hoko ‘a e ngaahi monuu ‘oku nau ma’u mei ai kenau longo mate kae fa’iteliha ‘a e kainga ni hotau fonua. Pea kapau kuo faisoo ‘a e kau taki mo e kau Siaina pea ko e afe ia‘enau tokanga ki he Siaina kae tuku ‘a e Tonga.
‘Oku tui ‘a e tokotaha pisinisi na’e faka’eke’eke ‘e toe kovi ange ‘a Tonga ‘ene tu’u ki he kaha’u.

