‘Ikai pe ha faingamalie ‘o Dr. ‘Aisake Eke ki he Kapineti, ko e lelei taha ia ki he Minisita Pa’anga pea toe Fale Alea.
Kuo ‘ikai pe ha faingamalie ‘o Dr. ‘Aisake Eke ko e Minisita Pa’anga he taimi lahi pea mo e Palemia maloloo, ki he lakanga Minisita Kapineti ‘o Lord Fakafanua. Pea neongo hono ‘ikai toe fehu’ia koia ‘a e lelei taha he fonua ‘i he taukei ngaue pea toe kanoni’aki ‘ene hoko ko e memipa Fale Alea, ka ‘oku malohiange pe ‘a e fakafa’afa’ahí fakapolitikale ‘i he lelei taha ma’ae kakai ‘o e fonua.
‘I he hili ‘a e fili Palemia ‘o e ta’u kuo’osi mo hono ui ‘o e kau Minisita Kapineti, na’e ‘iai ‘a e tui mo e faka’amu ‘a e kakai ‘o e fonua ‘e hanga ‘e he Palemia fo’ou ‘o fakahoko ha me’a fo’ou, ‘i ha’ane ui mai ‘a e tafa’aki fakafepaki kenau ngaue fakataha. Ka na’e ‘osi ange ‘a e ‘aho, na’e kei malohiange pe ‘a e vaa fakaolitikale ‘i he lelei fakalukufua ‘a e kakai ‘o e fonua.
Na’e fakahaa he Palemia na’e ‘iai ‘a e fetu’utaki mo e tafa’aki ‘e taha ka na’e ‘ikai kenau tali, ka na’e fakamahino mei he Palemia maloloo ‘oku ‘ikai mo’oni ‘a e talanoa na’e fakahoko.
Kaekehe ko e ngaahi lelei kapau na’e fili ‘a Dr. Eke ki he lakanga Minisita, koia ‘a e lelei taha fakaako mo fakataukei ngaue. ‘E fakahaofi ‘a e lau mano ‘a e kakai totongi tukuhau he ‘oku lolotonga memipa Fale Alea pe ‘a Eke. Ko e tanaki pe ki hono vahenga Fakafofonga Fale Alea ke ne ma’u ‘a e vahenga Minisita Pa’anga pea ‘ikai ha toe fakamole kehe. Ko e ui ‘o e Minisita fo’ou ko e vahe’i fo’ou pe ‘o e $ 80,000 ki he vahenga fakaMinisita fo’ou.
Ko e ngaahi fakataha mo e ngaahi hoa ngaue mo e ngaahi fonua muli, ‘oku ‘ilo’i pea faka’apa’apa’i ‘a e hingoa ‘o Dr. Eke he feitu’u kotoa ‘oku ‘iai. Ko’ene taukei fakavaha’a pule’anga he alea mo e kakai ‘oku maheni moia, ko e tokoni lahi ki ha lelei ma’ae kakai ‘o e fonua. Ka ko e kotoa ‘o e ngaahi lelei koia, ‘oku kei ma’olunga ange pe ‘a e vaa fakapolitikale mo’enau ngaahi ‘asenita fakataautaha he lelei ‘a e kakai ‘o e fonua mo e Fale ‘o e Tu’i.
Kuo unuhi mai ‘e he Palemia ‘a e Hon. Vika Lavemaau ke ne hoko ko e Minisita Pa’anga pea ‘oku ‘ikai ‘ilo ia he kakai tokolahi, tukukehe ange ‘a e kakai ‘oku ngaue vaofi mo ‘ilo ‘a e tokotaha ni. Ka ko hono faingamalie ‘eni ke fakahaa ‘a e me’a na’ane tali te ne lava, ke ‘alu fakataha mo’ene tali ‘a e fatongia.
‘Oku ‘iai ‘a e fiefia mei he kakai fefine ‘o e fonua ke ‘iai mo ha fefine ki he Kapineti, ‘o tokoua ‘aki ‘a Hon. Fane Fituafe. Ka ko e fakahisitolia ki he fonua ko e toki fuofua fefine ‘eni ke hoko ko e Minisita Pa’anga he fonua talu ‘a e tu’u ‘a e pule’anga Tonga.
Ko hono to e ui fakafoki mai ‘o Dr. Siale ‘Akau’ola lolotonga ‘oku ‘iai ‘a e Dr. Mei Vava’u 15 He loto’i Fale Alea ‘oku ne toe ‘omai pe me’atatau. Ka ko hono kehe, he ‘oku ‘ikai toe ‘eke’i ‘a Dr. Siale ‘Akau’ola he kau Toketa ‘o Tonga pea ko e tapuaki ia ki he Potungaue ke ne toe foki mai ke tataki ‘a e Potungaue mahu’inga ni.
Kuo ui mai mo Tevita Puloka ki he MOI ke fetongi ‘a Semisi Sika pea ‘oku tui ‘a e tokolahi ko e mala’e totonu pe ia ‘o e Fakafofonga pea ko e toki taimi ‘eni ke ne to’oa ai ha lakanga Minisita hili ‘a e ngaahi ta’u lahi ‘ene hoko ko e memipa Fale Alea.
Na’e fakahaa ‘e he Palemia ‘oku fai sio ki he Potungaue Takimamata ha taha kiai, ka ‘oku ‘ikai ‘ilo ke ui kiai ha Minisita fo’ou pe ko e fakamalumalu pe ki ha taha ‘o e kau Minisita.
Na’e lava lelei hono fakanofo ‘o e kau Minisita fo’ou ‘aneafi pea kamata ngaue ai pe ‘i honau ngaahi lakanga ‘i he ‘aho ni.
