Fakahou’eiki lea kae fakamatatu’a to’onga ‘a e kau memipa Fale Alea ‘o Tonga. Fehu’ia tautea ‘oku hilifaki ‘oku fu’u si’isi’i fau

August 8, 2025
11:03 pm

‘Oku taku foki ‘etau Fale Alea ko e “FALE’EIKI” pea ko hono ngaahi lea ‘oku ngaue’aki ‘i he feme’a’aki ko e ngaahi lea fakahouhou’eiki.Pea ‘oku hoko ko ha tukufakaholo kiate kinautolu kotoa pe ‘oku memipa he Fale Alea.

Ka ‘oku ‘alu pe ‘a e taimi ke holoa ‘a e tukufakaholo faka’ofo’ofa koia, ko e tauhi ‘o e feveitokai’aki pea mo e fefaka’apa’apa’aki ‘o e Fale Alea. Pea ‘oku fa’a faka’uhinga’i ‘i he taimi lahi ‘e hoko ‘a e taukave’i ‘o e fakahouhou’eiki mo e faka’apa’apa ko ha me’angaue ke fakapulou’i’aki ‘a e mo’oni mo e totonu ‘i he taimi talanga he fale. Ka ko e tangata politiki mataotao ‘oku ne lava lelei ‘o tiliva ‘ene faka’uhinga ‘i he founga mahino lelei mo hangatonu, ka ‘oku kei ‘iai pe ‘a e fakapa’apa’apa mo e feveitoka’i’aki pea ko e taukei ia ‘oku masiva taha ai ‘a e kau memipa ‘o e Fale Alea ‘o Tonga.

He ko e taimi ‘oku nau fiema’u ke mahino ai ‘enau poini ka ‘oku fakafepaki’i he tafa’aki ‘e taha, ‘oku hiki hangatonu leva ia ki he longoa’a mo e taulau, ‘o a’u ki he tauta’aki fakafo’ituitui pea faka’osi ‘aki ‘a e fuhu. He ‘oku ‘ikai ke lava ‘e he taukei fakaloto mo faka’atamai ke ‘ilo ‘a e founga totonu ke fakahoko.

Pea ko e tu’unga ia na’e a’u ki ai ‘a e FALE’EIKI ‘o Tonga ‘i he uike ni pea mahalo ko e fuofua taimi ia ke fe’ohofaki ‘o fuhu ha ongo fakafofonga he loto Fale Alea. Ko e vaa ‘o e Minisita Polisi Hon. Piveni Piukala pea mo e Sea ‘o e Komiti Kakato Lord Tu’ilakepa ‘oku houhou pe he taimi kotoa ‘oku na talanga ai he fale, ka kuo fakalalahi ‘o a’u ki he tu’unga ko’ena fuhu pea ko e tu’unga ma’olalo taha ia kuo a’u kiai ‘a e fale. Pea ‘oku toe faka’ise’isa ‘a e kakai ‘o e fonua ko e me’a ai ‘a e Tama Pilinisi Kalauni ka na fakahoko ‘a e fu’u anga ta’etaau pehee.

Ko e tu’o valu nai pe hiva ‘a hono tuli ‘o Piukala mei he fale ko e ‘ulungaanga ta’etaau, ka kuo a’u ‘eni ki he taupotu taha. Na’e ‘osi fehu’ia pe kimu’a ki he ‘ofisi ‘o e Fale Alea, pe ‘oku ‘iai ha tu’iutu’uni ki hono toutou maumau’i ‘o e lao tatau, ‘o hangee koia ‘oku fakahoko ‘e Piukala ka na’e ‘ikai ha tali ‘e ‘omai.

To’o ma’ama’a he Sea ‘o e Fale Alea mo e Pule’anga ‘a e anga ta’etaau ‘o e fale ‘oku taku ko e FALE’EIKI.

Kimu’a pea ‘ohake he kakai tokolahi ‘enau ta’efiemalie ki he to’onga ‘a e Sea ‘o e Komiti Kakato mo e Minisita Polisi, kuo ‘ohake hangatonu ia ‘e he Fakafofonga ‘o Tongatapu 8 Sione Taione, ‘ene ta’efiemalie ki he tautea ‘oku hilifaki ‘e he Sea ‘o e Fale Alea Lord Fakafanua, ‘oku si’isi’i fau ko e taki ‘aho ‘e 5. Pea ko e taha ko e Minisita Polisi na’e ‘uluaki ‘oho pea ‘oku totonu ke mamafa ange hono tautea, fakataha ko e Minisita ia ki he Potungaue tauhi melino ‘a e fonua, kuone taki ‘eia ‘a e maumau’i ‘o e lao.

Koia taimi tatau ko e fanongo koia ki he me’a ‘a e tokoni Palemia hili ‘a e fe’ohofaki, ‘oku hangee pe ‘ikai ko ha fu’u palopalema lahi ia, ka ‘oku ‘ai fakama’ama’a pe. Pea ko e fehu’i ia ‘a e kakai tokolahi pe ko e tukunga nai ‘eni ‘e afe kiai ‘a e angamaheni ‘o e Fale Alea, he ‘oku ‘ikai haa mai ia ko ha palopalema lahi ki he kau taki ‘o e Fale Alea mo e pule’anga. Pea makehe mei ai koeha nai ‘a e tu’u ‘a e lao ki he kau memipa pea pehe ki he Minisita, ‘i he Potungaue ‘oku ne tokanga’i, ‘oku totonu ke fakahoko hano tautea fakapotungaue pe ‘ikai, tukukehe ‘a e tautea ia ‘a e Fale Alea.

Ma’ave’ave mamani vitio fuhu ‘a e Fale Alea ‘o e ki’i fonua na’e tuku langi mo tala ko e ‘Otumotu Anga’ofa.

Kuo ma’ave’ave ‘i mamani pea ko e vitio share lahitaha mo mamata’i lahi taha ia he taimi ni he kau Tonga, ko hono tuku hake ‘o e fuhu ‘a e ongo memipa ‘i he fale. Pea kuo hoko ko e fakakata’anga ‘o e kakai ‘o e fonua mo mamani. Kuo a’u ia kuo hanga he kau taukei ‘i he komipiuta ‘o edit ‘a e fo’i vitio ke toe fakaoliange ‘a e sio kiai pea kuo ma’u ai ‘a e fiefia ‘a e kakai pea ‘oku ‘ikai ‘ilo pe koeha ‘a e ongo ‘a e ongo memipa pea mo e fale fakalukufua.

Ko e taimi pe na’e kamata ai ke fakalalahi ‘a e pole fuhu kuo tamate’i ‘e he Sea ‘o e Fale Alea ‘a e me’a fakale’olahi pea ‘ikai ‘ilo he kakai pe koeha ‘a e me’a na’e hoko. Ka na’e toki fakamatala he ni’ihi mei he fale, na’ana fe’ohofaki pea tuki’i ‘e Lord Tu’ilakepa ‘a e Minisita Polisi ‘o too ki lalo pea puke ‘o tuli kinaua ki tu’a pea toe hoko atu ai ‘enau kee. Ka ‘oku lotomamahi lahi ‘a e kau poupou ‘o Piukala he hangee ‘oku too lalo ‘enau tangata ‘i he vitio kuo tuku holo pea nau tala na’e edit ‘a e vitio.

Kaekehe ‘oku fehu’ia mo hono tuku kitu’a ‘o e vitio ni pea ‘oku mahino ko e tokotaha he kau memipa ‘o e Fale Alea pe ko ha tokotaha ngaue. Ka ko e lolotonga ‘a e longoa’a he angakovi ‘a e ongo memipa kuo toe tuku hake ‘enau fo’i pango ke toe ‘asili ai ‘a e longoa’a mo e kata ‘a e kakai.

Ka ‘oku totonu ke fakahoko ha ngaue ki heni ‘a e Sea ‘o e Fale Alea ko hono tuku kitu’a ‘o e ngaahi me’a ‘oku tapui.