Tau pe ‘Amelika mo ‘Isileli ke malu’i Strait of Hormuz neongo ta’efietokoni ‘a e NATO mo e ngaahi fonua kaungame’a
Ko e lolotonga ‘a e tu’utelinga ‘a e fonua ki he kamata ‘o e ngaahi hopo ki he faihia ‘i he Fili Fale Alea, kuo ma’u he ongoongoni ha fakamatala mei he Fakafofonga Ha’apai 13, ‘Esafe Hema Latu, na’e te’eki pe ke tufa ange ha’ane tikite ‘o a’u ki he ‘aho ni
“Io na’e ‘omai tohi lauga ‘a ‘Akilisi ki he Komisoni fili pea na’anau ‘omai ke ‘oage ha’aku tali pea neu ‘ave ‘eku tali pea neu fanongo na’e ikai ke fiemalie kiai ‘a ‘Akilisi. Pea ne toe ‘ave ki he fakamaau’aga pea koe talu ai pe ia .. Pea ‘oku ne tala holo ‘oku ma hopo talu mei Sanuali, ka ‘oku a’u ki he ‘aho ni ‘oku te’ekiai ke tufa ha’aku tikite”, ko e tali ia ‘a e Fakafofonga ki he ongoongoni.
Ko e Ha’apai 13 na’e ‘iai ‘a e kakai tokolahi na’anau tui ‘e kau ia he kau Fakafofonga ‘e fika ‘uluaki he fihia he ngaahi hopo fili Fale Alea. Na’e tukuaki’i foki ia ki hono lesisita ‘a e kakai Ha’apai nofo Tongatapu kenau fili mei Ha’apai pea na’e tokoni lahi ia ki he’ene ikuna he fili lahi. Ka kuo mahino mai ‘eni kuo te’eki tufa ha’ane tikite
Fakatatau pea mo e fakamatala falala’anga ‘oku ma’u he ongoongo ni, ko e mo’oni na’e hoko hono lesisita ‘o e ngaahi hingoa, ka ‘oku ‘ikai ko e Fakafofonga ia na’ane fakahoko. Ko e tangata ‘oku pehee na’ane fakahoko ‘a e ngaue kuone ‘osi pekia kimu’a pea toki fakahoko ‘a e fili pea ‘i he’ene pehee ‘oku faingata’a leva ke ‘iai ha fakamo’oni
I he taimi tatau ko e palopalema ia ‘e lava ke kaunga kiai ‘a e ‘ofisi Komisoni Fili, ko e ‘ikai kenau fakahoko honau fatongia ke fakapapau’i, ko e tokotaha lesisita ‘oku nofo he vahenga fili fe. Ka ‘oku lahi ‘a e taimi ‘oku ‘ikai kenau fai ‘enau ngaue kae ngaue’aki pe ‘a e fakamatala ‘oku ‘alu atu mo e tokotaha lesisita
Kuo toe ma’u he ongoongo ni kuo fakamo’oni ‘a e alepau ngaue ‘a e kau ngaue ‘o e ’ofisi ‘o e Fakafofonga ‘i Tonga ni mo Ha’apai. Pea ‘oku ‘ia ‘a e tui ngali kuo mahino kuo hao ‘a e Fakafofonga mei he hopo. Kae teuteu atu ia ki he ta’u ‘e faa ko’eni ke hoko ko e Fakfafofonga ‘o Ha’apai
Kaekehe kuo kamata ‘a e ngaahi hopo ‘o e kau Fakafofonga na’e faka’ilo pea kuo mahino he pongipongi ni kuo halaia ‘a e Minisita pa’anga ki he tiktie na’e faka’ilo kiai ko e totongi fufuu. ‘I he ta’u 2022 na’e halaia ai ‘a e kau Minista ‘e toko 3 pea na’e fakahoko ‘a e tangi ‘onau kei ma’u pe honau lakanga kae ‘oleva kuo mahino ‘a e ola ‘o e tangi. Ko e halaia ko’eni ‘a e Minisita pa’anga ‘oku ‘ikai ke ‘ilo pe ‘e fou he hala tatau pe ko’ene tali ‘a e halaia ‘I he taimi tatau ‘oku ‘ikai ko ha ongoongo lelei ‘eni ki he Palemia mo’ene Kapineti, he ka fou atu ‘a e kotoa ‘o e
kau Minisita ‘oku hopo he hala tatau pea ko’ene tu’u ta’epau ia hono lakanga Palemia. ‘Oku fakahoko mo e hopo he vaha’a ‘o Semisi Sika mo Pinga Fasi ki he nofo ‘I he ‘elia kehe kae filli ki he ‘elia kehe ‘i he ‘aho ni. Ka ‘oku faka’ilo ‘e Pingi Fasi ia ‘a Semisi Sika ki he foaki pa’anga lolotonga ‘a e kemipeini fili Falealea
