Molengaahime’angauengaahihalatokoni‘aSiaina,meihePotungaueNgaahiNgaueLalahi: Hon. Semisi Sika
Ko e taha ‘o e ongoongo fakaloloma kuo fanongo kiai ‘a e kakai ‘o e fonua ‘i he konifelenisi ‘a e Palemia mo e kau Faiongoongo, ko e mole ‘a e ngaahi me’a ngaue tanu hala ko e tokoni ‘a Siaina ki Tonga ni ki he polokalama tanu hala. Fakatatau mo e me’a ‘a e Minisita ki he Ngaaahi Ngaue Lalahi, Hon. Semisi Sika ‘i he’ene palani ngaue ‘aho ‘e 100. Ko e taha ‘o ‘ene palani ngaue ko hono kumi ‘a e konga ‘o e ngaahi me’a ngaue tokoni ko’eni mei Siaina pe ko fe’ia ‘a e potu ‘oku ‘iai. Pea ko e ‘osi ‘a e ‘aho ‘e 100 kuo lava ha ngaue ke ‘ilo pe ‘oku ‘ife’ia ‘a e ngaahi me’a ngaue ni. Fakatatau ki he me’a ‘a e Minisita, ko e ngaahi me’angaue kotoa ‘e 100 tupuna’e me’a’ofa ‘aki ‘e Siaina ki Tongani. Na’e ‘ikai ke ne fakaikiiki koeha ‘a e me’angaue ‘oku mole mo e lahi, ka ‘oku mahino ‘oku ‘iai ‘a e ngaahi me’angaue ‘oku mole. Pea ‘oku fakaloloma, he ‘okumahino ko e ngaahi fakamatala ‘oku ha’u mei he Minisita ko e me’a ia ‘oku ma’u mei he’ene kau ngaue. Pea ‘oku lahi ‘a e ngaahi fehu’i mo e fifili mei he kakai ‘o e fonua. ‘Oku kau ai pe ‘okuangafefe ke malava ‘o hoko ‘a e palopalema ni, kae ‘ikai ‘ilo kiai ‘a e Minisita kimu’a mo e CEO? Kae toki ha’u ‘a e Minisita ko’eni ‘o ‘ilo kiai. ‘Oku ‘iai nai ha ngaue kakaa he kau ngaue ‘o e MOI kelava ai ‘o mole ‘a e fu’u koloa lahi mo mahu’inga ko’eni, pe ‘oku fakatau atu ki he ngaahi kautaha tanuhala?
‘Oku ‘iai nai ha founga ngaue na’e ngaue’aki ke fakapoto’i hono foaki ‘a e ‘uu me’angaue ki ha kakai kehe. Ko e ngaahi fehu’i lahi ia ‘e ‘alu hake ‘i he ongoongo fakamamahi kuo ‘ohake ‘e he Minisita. Na’e a’u ki he ngaahi loli maka, ngaahi loli valita, katapila, louta, lola mo e fangaki’i me’angau iiki ‘oku ngaue’aki ki he tanuhala pea ‘oku ‘ikai ‘ilo koeha ‘a e me’angaue na’e me’a’ofa mai mo e me’angaue ‘oku pulia. Ko e fakahaa koia ko e me’angaue kotoa ‘e teau tupu na’efoaki, ‘oku ‘iai leva ‘a e tui ‘oku kau ai mo e ngaahi me’a ngaue mamafa. Ko e fehu’i mahu’inga ‘e taha pe kohai ‘oku totonu ke tautea’i he kau ngaue, he ‘oku fu’u fakavalevale ke hoko pea malo moe huu mai ‘a Hon. Sika ke ilo ai he kakai ‘o e fonua ‘a e me’a ‘oku hoko. Na’e fai ‘a e tohi fehu’i ki he Minisita pe koeha ‘a e lahi mo e hingoa ‘o e ngaahi me’angaue na’e mole. Na’e angafefe ke hoko‘a e mole mo e ola ‘o e ngaue kiai, he’ene a’u mai ki he lolotonga ni. Ka na’e tuku atu ‘a e ongoongo ni ‘oku te’eki faingamalie ‘a e Minisita ke fakahoko ha fakama’ala’ala, ka ‘oku ‘iai ‘a e tui kuopauke tuku mai he Minisita ha fakama’ala’ala pea‘e tuku atu leva ke ‘ilo kiai ‘a e kakai ‘o e fonua.
