Kei mahu’inga taha pe ki Tonga mo e Pasifiki ‘enau tui Faka-Kalisitiane, poupou ki ‘Isileli neongo ‘ene fehangahangai mo e ngaahi fonua tokolahi mo tu’umalie

‘I he talanga lahi ‘oku fakahoko he ngaahi fonua tokolahi ‘o mamani pea mo e tepile ‘o e Ngaahi Pule’anga Fakatahataha (UN), ‘a e fokotu’u ke ‘ia ha pule’anga ‘o e kau Palesitaine ‘oku fakatokanga’i fakamamani lahi. 

Ko e fakakaukau ni ‘oku poupou lahi kiai ‘a  e ngaahi fonua tokotaha ‘o mamani, tukukeke ange ‘a ‘Amelika mo e ngaahi fonua ‘o e Pasifiki. Pea ‘oku makatu’unga hono poupoua lahi, koe’uhi ko e vavakee he kau Palesitaine pea mo e kau ‘Isileli ‘i he taimi lahi ‘o a’u mai ki he ‘aho ni. Pea toe fakalalahiange ‘i he ‘aho ni, koe’uhi ko hono faka’auha ‘e ‘Isileli ‘a e konga lahi ‘o e feitu’u ‘oku nofo ai ‘a e kau Palesitiane. 

Fakatatau mo e lipooti mei he Minisita Mo’ui ‘a Gaza ‘i he’ene a’u ki he kongaloto ‘o e 2025 na’e fe’unga mo e toko 60,000 ‘o e kau Palesitaine kae toko 1200 ‘a e kau ‘Isileli kuo malolo tukukehe ange ‘a e lavelavea. 

Fakatatau mo e hisitolia ‘o e poupou ‘a Tonga ki he fokotu’u ke ‘iai ha pule’anga ‘o e kau Palesitaine ‘i Gaza, ko e 2023 na’e ‘ikai poupou ‘a Tonga mo e fonua kehe ‘e 13. ‘I Sepitema 2024 na’e toe ‘ikai poupou ‘a Tonga mo e fonua kehe ‘e 7 pea ‘i Tisema 2024 na’e kau ‘a Tonga ‘i he ‘ikai  fakahaa loto mo e fonua kehe ‘e 8. Pea ‘oku mahino ai ‘oku kei poupou pe ‘a Tonga ki ‘Isileli. 

‘Oku tui foki ‘a Tonga ke ta’ofi he vave taha ‘a e ngaue ‘a ‘Isileli ‘oku fakahoko ki Gaza ke mate ai ‘a e kau Palesitaine, ka ‘oku toe tui ‘a Tonga ki he ngaue ‘a ‘Isileli ki hono malu’i kinautolu mei honau ngaahi fili. 

Ko e talu ‘a e fo’i ngaue pango na’e fakahoko ‘e he kau tautoitoi Hamas ‘i ‘Okatopa ki hono tamate’i mo puke fakamalohi’i ‘a e kau ‘Isileli he kolo ofi ki he kau’afonua lolotonga ‘a e katoanga angamaheni ‘o e kakai Siu. Pea mo hono hanga ‘e ‘Isileli ‘o tuli fakangaa holo ‘a e kau Hamas mei he potu kotoa ‘i Gaza, ka ‘oku faka’aonga’i he kau tau toitoi ‘a e kakai siviliane kenau toi ai mei he kau ‘Isileli. Ka ‘oku ‘osi tuku atu ‘e ‘Isileli ‘enau fakatokanga ki he kakai ‘o e ngaahi feitu’u tenau ‘ohofi kenau mavahe mei ai, ka ‘oku fili ‘a e tokolahi kenau nofo ‘o hoko ai ‘a e mate tokolahi he laku pomu ‘a ‘Isileli. 

Kaekehe ko Tonga mo e ngaahi fonua lahi he Pasifiki ko e ngaahi fonua fakakalisitiane pea ‘oku nau tui ko ‘Isileli ko e kakai fili ‘a e ‘Otua pea he ‘ikai lava ‘o liliu ‘a e fo’i tui fakalotu koia mei he Kalisitiane. Ki hano fakauhinga’i fakafolofola ‘a e vaa tamaki he vaha’a ‘o e kau ‘Isileli mo e kau Palesitiane, ‘oku lahi pea loloto ki he vakai ‘a e tokolahi. 

Ka ‘i he tafa’aki ‘e taha ‘o e ngaahi fonua tokolahi taha ko e toko 143 ‘oku poupou, ‘oku mahino ai ‘a e poupoua mo e lahi ‘a e lotomamahi ki ‘Isileli koe’uhi ko e fu’u mate tokolahi pea tukuhausia mo fiekaia ‘a e longa’i fanau mo e toko lahi. Ka ‘oku tu’u fakataha ‘a ‘Amelika mo ‘Isileli mo e ngaahi fonua he Pasifiki he poupou ki ‘Isileli. Pea ko’ene ‘alu ki he hiki nima ‘a e Kosilio Malu’i na’e ‘ikai poupou ‘a ‘Amelika tokotaha pea ta’efakahaloto ‘a e toko ua, ka ko e fili ‘a ‘Amelika ko e fo’i 5 ia pea ‘ikai tali ai ‘a e fokotu’u. 

‘I he fakataha ‘a e UN ‘oku lolotonga lele ‘i Niu ‘Ioke, kuo lahi ‘a e ngaahi fonua kuo fakahaa ‘enau loto mamahi, he kuo ‘osi fakahaa mahino ‘e he Palemia ‘o ‘Isileli he ‘ikai teitei tu’u ‘a e fo’i fakakaukau koia ke ‘iai ha pule’anga ‘o e kau Palesitaine. Kuo ui ai ‘a e ngaahi fonua ke fokotu’u ha kautau fakavaha’a pule’anga ke tau’i ‘a Netanyahu mo ‘Isileli, ka ko e talanoa loloa. Ka ‘oku hoko ‘a e ofi ‘a e Hamas ki ‘Isileli ke to’o fefeka ‘e ‘Isileli ‘ena ngaue ki he Hamas, he ka ‘ikai ‘e hoko ma’u pe ia ko e fakamanamana ki he malu hono kakai. 

 

‘Oku kei tohi he loto ‘o e ‘Isileli kotoa ‘a e ngaue pango na’e fakahoko ‘e Hitler ‘o mole ai ‘a e mo’ui ‘e toko 6 miliona ‘o e kau Siu pea ‘oku hoko ‘eni ke fakapapau’i he pule’anga ‘Isileli he ‘ikai ke toe hoko ‘eni ki hono kakai. Pea neongo ‘a e tokolahi ‘a e fakaanga’i ‘o ‘Isileli ka ko e fa’ahinga kaveinga ‘eni ia ‘e ‘au ka tau tokotaha ‘a ‘Isileli ‘e kei tau pe ia, he ko’enau tui fakalotu ‘oku fu’u malohi ‘aupito, ‘aia pe ‘eni ‘oku a’u mai ki he ngaahi fonua ‘o e Pasifiki ‘o kau ai ‘a Tonga ni.  

Kuo nga’unu ‘a Fisi ‘o fokotu’u hono ‘ofisi faka’amipasitoa ‘i Selusalema ka ‘oku fakaanga’i lahi he kakai ‘Initia Fisi. Ka ‘e hoko ‘eni ko ha matapa ke toe langaki ai ha feto’aki he kau Fisi mo e kau ‘Initia. Ko e kau ‘Initia ko’enau lotu ‘a e Hindu ‘oku fehangahangai lahi mo e tui faka-Kalisiane pea ko e ‘uhinga ‘o e fa’a too kehekehe ‘o e liukava ‘a Fisi, ko e ‘ikai tali he kau Fisi ke hoko hake ‘a e kau ‘Initia ki he lakanga taki ‘o e fonua. Pea ka fakalalahi ha fakaanga mei he kainga ‘Initia ‘e ngalingali hoko ha ta’efemahino’aki ‘i Fisi. Ka kuo fakapapau ‘a Rabuka ke ‘iai hanau ‘ofisi faka’amipasitoa ‘i Selusalema ko e kolo Tapu.

Facebook
Twitter
Email

Related Articles

Leave a Comment