Fakama’ala’ala Faka’osi Maama ki he ‘uhinga na’ane fakafoki ai ‘ene faka’ilo ‘a e Fakafofonga Tongatapu 10 lolotonga
Kuo tuku mai ‘e Faka’osi Maama ko e taha ‘o e kau Kanititeiti fili Fale Alea ‘o Tongatapu 10, ‘ene fakama’ala’ala ki he ‘uhinga ‘o ‘ene holomui mei he faka’ilo na’ane fakahoko ki he Fakafofonga Tongatapu 10 lolotonga, Kapeli Lanumata.
Na’e hoko ‘ene holomui ke lotomamahi ai ‘a e ni’ihi na’e poupou kiai pea ‘iai mo e ni’ihi na’anau fehu’ia ‘a e “Fakamaau Totonu” ‘i he mahino ‘oku ‘ikai ke toe hoko atu ‘a e fakatonutonu kia Lanumata.
Kaekehe ‘i he fakama’ala’ala ‘a Maama, “Na’e ‘ikai ko ha faitu’utu’uni faingofua neu fakahoko. He na’e fakahoko ‘a e faka’ilo makatu’unga ‘i he ngaahi fale’i mei he kau poupou taukei, mo e kau fale’i fakalao ki he ngaahi me’a ni.
Kapau ko e Politiki lelei ko e tau’i ‘a e faihala pea faka’ilo ‘a e faihala ka e kumi e faitotonu mo e Pule lelei. Pea faka’ilo, he oku ‘iai ‘a e makatu’unga mo e ngaahi fakamo’oni.
Na’e ‘osi hoko kimu’a ‘i he fili lahi ‘o e 2021 pea ne faka’ilo ai ‘e he fakafofonga ko ‘eni ‘a e fakafofonga ‘o e 2021, Pohiva Tuionetoa.”
Na’ane hoko atu ‘o pehee, “Kapau kou loto ke fakatau’ataina’i ‘a e kau kanititeiti fo’ou he kaha’u, ke totonu ‘enau fe’auhi mo e kau fakafofonga lolotonga, ko hono ta’ofi’anga pe ke faka’ilo. He ka ‘ikai, ‘e ta’etotonu ‘aupito ‘a e fe’auhi he ‘oku lahiange faingamalie ‘o ha fakafofonga lolotonga ke ne kemipeini ‘aki ‘a e ngaahi monu’ia mei he pa’anga vahenga, ka e claim pe ia ko ‘ene me’a mo e bribery.
Na’e kau ‘eni he keisi tu’ulelei taha ki he malohi ‘i he ngaahi keisi faka’ilo ‘i he bribery, koe’uhi ko e ngaahi fakamo’oni na’e ‘ikai ko ha fanongo talanoa ka ne hiki vitio mo hono lea fakamatala. Pea na’e ‘osi monuka ‘a e ngaahi kupu ia ‘i he Lao.
Na’e fai poupoua ‘e he kau poupou, kau fale’i fakalao, ngaahi fakamooni vitio, ngaahi fakamo’oni ‘a e kakai na’anau fiema’u kenau fakamo’oni, “ ko Maama ia ki he ongoongo ni.”
‘I he’ene fakama’opo’opo, “Ko e maau ‘a e loea mo e me’a kotoa pe, na’ane ue’i au ke fai ‘a e faka’ilo pea mau fononga mai ai. Na’aku folau ki Nu’usila peau foki mai kuo fetu’utaki mai mei he fakamaau’anga ke mau Chamber he uike kuo’osi. Na’e maau ki he hopo pea a’u ‘ou fononga atu ki he fakamaau’anga na’e kei pau ai pe ko e ‘alu, ki he hopo.
Ka ko e taimi neu huu atu ai he matapa ‘o e falehopo, ko e fakafofonga ‘eni ‘oku tafoki ‘o hanga hake kia au mo malimali mai. Na’aku mono atu hoku nima ‘oma lulululu mou pehe atu kiai fefee ? Na’e malimali pe fakafofonga mo pehe mai “’oku sai pe”. ‘I he taimi pe ko ia, neu ma’u ha ongo’i loto ‘ofa mo’oni ki he fakafofonga pea neu fakaofa’ia ai. Na’aku mafuli fakafokifa ai pe mo’eku ongoo mo e me’a kotoa ‘ou pehee teu fakamolemole’i ‘a e Fakafofonga.
Pea neongo ‘a e faingata’a ‘eku ‘ilo ‘e lotomamahi hoku kau poupou, kau fale’i fakalao mo e ngaahi kupu kehekehe, ka neu lotolahi keu fai lotolahi ‘a e faitu’utu’uni ko’eni keu fakamolemole’i ‘a e fakafofonga, ‘ou tamate’i ‘a e tikite neongo ‘a e ngaahi ngaue kotoa kuou lave ki ai mo’ene tu’u lelei ‘a e hopo ke ikuna. Pea ko e me’a ia neu fai, na’e ‘ohovale katoa ‘a e falehopo mei he Fakamaau Lahi mo e ongo faha’i ‘eku tu’u ‘o tamate’i ‘a e faka’ilo.”
“‘Oku a’u ki he ‘aho ni ‘oku ou kei faingata’a’ia pe he’eku faitu’utu’uni tokotaha, ka e ‘ikai keu fe’ilongaki mo hoku kau poupou. Ka ‘oku ‘ikai ke u me’a fakapango’ia he fili neu fakahoko. Ko e talu ‘eku huu ‘o kau he Politiki mo e taha e me’a kou faka’amu keu fakahoko ko e fai ha meafo’ou he mala’e ni. Pea kou tui ko e taha ‘eni he me’afo’ou. Ko e toki malava ‘eni ke tamate’i ‘e ha talatalaaki ha tikite faka’ilo tu’ulelei makatu’unga he’ene fakaofa’ia ko e ‘ofa ki he talatalaaki.
Ko e me’afo’ou ko ia ko e “FAKAMOLEMOLE’I” ho fili Politiki, fu’u loloa ka kou faka’amu pe ke mahino.
Kou ‘ilo pe ‘oku hala ‘eku me’a na’e fakahoko ‘i he ‘efika fakapolitikale. Ka neu faitu’utu’uni au he ongo (emotional)” ko e aofangatuku ia ‘a Maama.
Kaekehe kuo mahino ‘eni kuo manava lelei ‘a e Fakafofonga Tongatapu 10, kae toe ‘eni ‘a e toenga ‘o e toko 8 ‘oku faka’ilo. Pe ko e hoko atu pe ko e fili fo’ou.
